ABD Başkanı Bush’un, Kuzey Kore’nin gecikmiş nükleer beyanını fazla önemseyip bu noktaya gelinmesine yol açan diplomasiyi övmesi, ‘şer ekseni’ne ve ‘pigme’ diktatör Kim Jong-Il’e karşı koymaya yönelik sert konuşmasını hatırlayan şahin destekçilerini ürkütmüş olmalı. Kuzey Kore’yi ‘terörü destekleyen ülkeler’ listesinden çıkarma planını açıklayan Bush, beyanın atılacak pekçok adımdan sadece biri olduğunu itiraf etti. Başkan, ABD’nin Kim’in rejimiyle ilgili hayal kurmadığını da belirtti.

Fakat, Bush yönetimi umutsuzca bir dış politika başarısı arayışında olmasaydı, başkanı Kuzey Kore’ye böylesine önemsiz bir belge için siyasi kredi verirken tahayyül edemezdiniz. Kuzey Kore bir silahı infilak ettirdi. İki yıl önceki bu test, ABD ve altılı görüşmelerdeki ortaklarını ülkenin nükleer silahtan arındırılması için harekete geçirdi ve şu anlaşmanın önünü açtı: Akaryakıt ve diğer yardımlar karşılığı, Kuzey Kore Yongbyon’daki ana nükleer tesislerini 60 günde kapatmayı ve tüm nükleer faaliyetlerini beyan edip durdurmayı kabul etti. Bu arzulanır sonuçtan çok uzaktayız. ABD, beyanın bilmediği birşeyi ifşa etmesini beklemiyor. Belge, müfettişlerin gördüğü veya var olduğu sonucuna vardığı tesislerin ayrıntılarını verecek. Bu minik adım bile ilerleme kaydedilmemesinden iyidir. Fakat kimse, bunun harika bir diplomatik başarı olduğunu veya Kuzey Kore’nin cidden nükleer silahlarını bırakmayı düşündüğünü zannetmesin.

(Başyazı, 26 Haziran 2008)

İran’ı uranyum zenginleştirme programını dondurmaya ikna etme çabaları, yeni ve tehlikeli bir aşamaya giriyor. Tahran’dan bakılacak olursa, Batı yine mutat iyi polis-kötü polis oyununu oynuyor. İyi polis rolündeki AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Javier Solana, zenginleştirme işlemini durdururlarsa kendilerine verilebilecek bir teşvik paketinin hâlâ masada beklediğini söylüyor. Kötü polisi oynayan İsrail’se, uzun menzilli bir saldırıya ne kadar hazır olduklarını gösteren bir tatbikatla, 100 savaş uçağını doğu Akdeniz’in 1400 kilometre içine gönderiyor, ki bu da İsrail’le İran’ın Natanz’daki ana uranyum zenginleştirme tesisi arasındaki mesafeye eşit.
İsrail sadece savaş uçakları göndermekle de kalmıyor. Sağlam istihbaratlı analizciler devreye sokularak, İsrailli bakanların İran’ın gizli nükleer bomba programı söylentisiyle ilgili uyarıları açığa kavuşturmak üzere görevlendiriliyor. Bulgular şöyle: Suriye İran’a, İsrail’in eylül ayında bombalamış olduğu el Kibar’dan kullanılmış nükleer yakıt tedarik etmeyi planlıyordu; Kuzey Kore’nin (el Kibar’ın inşaatında Suriye’nin danışmanıydı) beyan ettiği nükleer bölünebilir malzemeyle üretmiş olabileceği miktar arasında bulunan uyuşmazlıkların, İran’ın bir nükleer bomba yapmak için gereken malzemeyi ne kadar kısa sürede elde edebileceğine dair istihbarat tahminlerini büyük ölçüde değiştirmesi; Tahran’ın bomba programında dönüşü olmayan noktanın şu an itibarıyla 2010 olması; ve evet, İran’ın nükleer tesislerini bombalamanın muhakkak bölgesel sonuçlara yol açacağı, ama bunların yine de öbür ihtimale kıyasla, nispeten daha hayırlı olacağı. Bir İsrail başbakanı istihbaratına sadece yüzde 70 güvense, bu bile düğmeye basması için yeterli olacaktır.

Irak’taki istikrar yerle bir olur
Bu iddialar Washington’un istihbarat çevrelerinde bile tartışmalı. Ama İsrail’in mesajı gayet açık: Siz harekete geçmezseniz biz geçeceğiz, hem de çok yakında.
İran’ın meclis sözcüsü ve eski nükleer müzakerecisi Ali Laricani geçen gün, İran’ın nükleer tesislerine yapılacak bir saldırının bomba programı için sağlam bir gerekçe oluşturacağını söyleyerek cevap verdi.
Diğer bir deyişle, İran’ın gizli nükleer bomba programının ihtimali, bir gecede yüzde 70’ten yüzde 100’e fırlayacak. İsrail Natanz ve diğer tesisleri bombalayarak biraz vakit kazansa da, neticeyi tümüyle değiştirmesi mümkün olmayacak.
Hangi ABD başkanı olursa olsun, İran’ın devrim muhafızlarının Irak’ta zar zor sağlanabilmiş ve bedelini başkomutan olarak 4 bin 106 Amerikan askerinin hayatıyla ödediği ilerlemeyi mahvetme gücü hakkında oturup adam gibi düşünmesi gerekir. Ayrıca Körfez petrollerinin yüzde 90’ının geçtiği Hürmüz Boğazı ve Afganistan meseleleri de var. Hizbullah’ın uzun menzilli roketleriyse cabası. İsrailliler saldırırsa bunun yaratacağı sonuçları tasvir etmede, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu başkanı Muhammed Baradey’in ‘ateşten bir top’ ifadesi bile hafif kalacak.

(Başyazı, 26 Haziran 2008)

İran’ı uranyum zenginleştirme programını dondurmaya ikna etme çabaları, yeni ve tehlikeli bir aşamaya giriyor. Tahran’dan bakılacak olursa, Batı yine mutat iyi polis-kötü polis oyununu oynuyor. İyi polis rolündeki AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Javier Solana, zenginleştirme işlemini durdururlarsa kendilerine verilebilecek bir teşvik paketinin hâlâ masada beklediğini söylüyor. Kötü polisi oynayan İsrail’se, uzun menzilli bir saldırıya ne kadar hazır olduklarını gösteren bir tatbikatla, 100 savaş uçağını doğu Akdeniz’in 1400 kilometre içine gönderiyor, ki bu da İsrail’le İran’ın Natanz’daki ana uranyum zenginleştirme tesisi arasındaki mesafeye eşit.
İsrail sadece savaş uçakları göndermekle de kalmıyor. Sağlam istihbaratlı analizciler devreye sokularak, İsrailli bakanların İran’ın gizli nükleer bomba programı söylentisiyle ilgili uyarıları açığa kavuşturmak üzere görevlendiriliyor. Bulgular şöyle: Suriye İran’a, İsrail’in eylül ayında bombalamış olduğu el Kibar’dan kullanılmış nükleer yakıt tedarik etmeyi planlıyordu; Kuzey Kore’nin (el Kibar’ın inşaatında Suriye’nin danışmanıydı) beyan ettiği nükleer bölünebilir malzemeyle üretmiş olabileceği miktar arasında bulunan uyuşmazlıkların, İran’ın bir nükleer bomba yapmak için gereken malzemeyi ne kadar kısa sürede elde edebileceğine dair istihbarat tahminlerini büyük ölçüde değiştirmesi; Tahran’ın bomba programında dönüşü olmayan noktanın şu an itibarıyla 2010 olması; ve evet, İran’ın nükleer tesislerini bombalamanın muhakkak bölgesel sonuçlara yol açacağı, ama bunların yine de öbür ihtimale kıyasla, nispeten daha hayırlı olacağı. Bir İsrail başbakanı istihbaratına sadece yüzde 70 güvense, bu bile düğmeye basması için yeterli olacaktır.

Irak’taki istikrar yerle bir olur
Bu iddialar Washington’un istihbarat çevrelerinde bile tartışmalı. Ama İsrail’in mesajı gayet açık: Siz harekete geçmezseniz biz geçeceğiz, hem de çok yakında.
İran’ın meclis sözcüsü ve eski nükleer müzakerecisi Ali Laricani geçen gün, İran’ın nükleer tesislerine yapılacak bir saldırının bomba programı için sağlam bir gerekçe oluşturacağını söyleyerek cevap verdi.
Diğer bir deyişle, İran’ın gizli nükleer bomba programının ihtimali, bir gecede yüzde 70’ten yüzde 100’e fırlayacak. İsrail Natanz ve diğer tesisleri bombalayarak biraz vakit kazansa da, neticeyi tümüyle değiştirmesi mümkün olmayacak.
Hangi ABD başkanı olursa olsun, İran’ın devrim muhafızlarının Irak’ta zar zor sağlanabilmiş ve bedelini başkomutan olarak 4 bin 106 Amerikan askerinin hayatıyla ödediği ilerlemeyi mahvetme gücü hakkında oturup adam gibi düşünmesi gerekir. Ayrıca Körfez petrollerinin yüzde 90’ının geçtiği Hürmüz Boğazı ve Afganistan meseleleri de var. Hizbullah’ın uzun menzilli roketleriyse cabası. İsrailliler saldırırsa bunun yaratacağı sonuçları tasvir etmede, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu başkanı Muhammed Baradey’in ‘ateşten bir top’ ifadesi bile hafif kalacak.

(Başyazı, 26 Haziran 2008)