BBC Türkçe

Fransız öğrenciler dünyayı değiştirmeye niyetlenmiş, işe Latin Mahallesi'nden başlama kararı almıştı.

Bu hareket, gençliğin tüm güçlü ve zayıf taraflarını yansıtıyordu: Enerji, tutku, idealizm ve çokça da toyluk.

İş sadece Marx'tan, Mao'dan ve havadaki devrim kokusundan sözetmekte kalmamıştı.

Havada aynı zamanda gözyaşartıcı gaz ve kan kokusu, bulvarlarda ise barikatlar vardı.

BBC muhabiri John Pickford, o dönemi yaşayan bir isim. İşte anımsadıkları...

Kızı, Paris'in öğrenci mahallesinin göbeğinde, bir kafenin girişinde görmüştüm. 20'lerinde, saman sarısı saçlı, capcanlı bir kadındı...

Haftalardır öğrencilerle yetkililer arasında süren gerilimin, Sorbonne Üniversitesi çevresindeki sokaklarda sonunda şiddete dönüştüğü gündü.

Çevrede gerçeküstü bir meydan muharebesi sürerken, altı saat boyunca sığındığım yer bu kafeydi...

Bir yandan trafiğin aktığı St. Michel Bulvarı'nda öğrenciler parke taşlarını polise fırlatıyor, kaçan bir öğrencinin arkasında polisin attığı gözyaşartıcı gaz bombası patlıyor, diğer bir bomba ise durakta bekleyen içi yolcu dolu otobüsün yanında patlıyor.

Sağda solda tam teçhizatlı polis memurları öğrencilere saldırıyor.

İşte sarı saçlı kızın başına da o anda copla vurulduğunu görüyorum.

Zihnimin kamerası

Bazen şimdi Paris sokaklarında yürürken kafamın içinde bir kamera çalışmaya başlıyor ve 40 yıl önceki sesler ve görüntüler zihnimde canlanıveriyor.

Sorular soruyorum kendime: Acaba Mayıs 1968'deki o enerji, öfke ve isyan patlaması yeniden canlanabilir mi?

Günümüzün öğrencileri acaba hangi konularla meşgul?

Sorbonne'un kapısında şimdi güvenlik görevlileri var. Ancak iki dakikalık bir pazarlığın ardından beni içeri almayı kabul ediyorlar.

Acaba burada 40 yıl önce öğrenci olduğumu söylemem mi, benim bir tehdit teşkil etmediğime ikna etmişti onları, bilinmez...

Güneşli bir günde, parke kaplı avluda taştan bir bankta oturup orta yerdeki kulelerin harika kubbelerine bakıyorum.

1968 yılında gözüpek gençler bu kulenin en tepesine kadar tırmanmış ve orada anarşistlere özgü siyah bayrağı açmıştı...

Bu bayrak binanın üstünde haftalarca, hatta öğrenci işgali bittikten sonra bile dalgalanmıştı.

Yanıma bir kız öğrenci gelip oturuyor. Özenle sarılmış bir sigarayı tüttürmeye başlıyor.

Soruyorum:

- Acaba 1968 hakkında ne düşünüyor?

Şaşırıyor.

-Rien (Hiçbirşey.)

Biraz daha risk alıp devam ediyorum:

- Öğrenciler 1968'de hiç mutlu değillerdi, öyle değil mi?

- Öğrenciler asla mutlu olmaz.

Oysa şu anda 60'lı yaşlarında olan Claire Prest'e göre 1968'de Paris caddeleri romantik bir duygu yoğunluğuna sahipti.

Daha sonra kocası olacak bir adamla aşk ilişkisi, o günlerde yeni başlıyordu.

'A la manif' yani 'Gösteride görüşürüz' cümlesi, birbirlerine kur yapma yollarından biriydi. Aynen beraberce katıldıkları Sorbonne işgali sürecinde anfilerdeki tartışmalarda yer almak gibi.

Unutulmayan sloganlar

Geriye dönüp o yaratıcılık ve heyecan yüklü zamanlara baktığında yürüyüşlerde atılan 'Il est interdit d'interdite' (Yasaklamak yasaktır) sloganlarını hatırlıyor.

Claire'in kızı Genevieve ile konuştuğumda ona soruyorum. 68'lilerin çocuğu olmak acaba nasıl birşey?

Biraz duraksıyor ve sonra kaşlarını kaldırarak, 'Ebeveyn olarak o kadar devrimci olmadıkları kesin!' diyor.

O anda kafamın içindeki kamera yeniden çalışmaya başlıyor...

Tasarımları 60'lı yıllardan çok 1920'leri çağrıştıran o eski metro trenlerini, onların içindeki çıtalı ahşap oturma yerlerini ve 'Defense de Cracher' (Yerlere tükürmeyiniz) yazan levhaları; kafelerde yer alan otomatik şarkı çalma makinelerini, bu makinelerde durmaksızın çalan ve zamanın 'succes de scandale'i (skandalla gelen başarı) olduğu söylenen 'Je t'aime moi non plus' şarkısını, pipo içen ve zamanın komünist gazetesi 'L'Humanite'yi okuyan adamları görüyorum.

Ancak şimdilerde gördüklerim daha gerçekçi şeyler. Tam teçhizatlı toplum polisleri, yan sokakta arka arkaya dizilen polis minibüsleri.

Evet, o öğleden sonra 16-18 yaş arası lise öğrencilerinin bir gösterisi olacak.

Kızgınlar, çünkü Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy öğretmen kadrosunu 12 bin kişi azaltıyor ve onların iddiasına göre de bu, daha kalabalık sınıflar anlamına geliyor.

Sonuçta 2008 yılında, Jardin de Luxembourg parkındaki çınar ağaçları yeni yeni yeşillenirken, St Michel Bulvarı'nda binlerce lise öğrencisinin yürüyüşünü izliyor ve bir yandan da 40 yıl önceki Paris baharına geri dönüyorum.

Yeni kuşağın dertleri

Bir pankartta 'Yeni bir 1968 mi gerekiyor?' diye yazılmış. Tibet ile ilgili başka bir yazı görüyorum. Ancak sonuç olarak bu gösterinin odak noktası çok yerel, hedefleri sınırlı.

Öğrencilerin 1968 yılında da dar kapsamlı şikayetleri vardı. Özellikle üniversitelerin katı hiyerarşik yapılanmasına yönelikti bunlar. Ancak, dünyayı değilse de en azından Fransa'yı değiştirebileceklerine inanmıştı 68'liler.

Bir öğretmen aradaki farkın altını çiziyor benim için:

- Bu kuşak, toplumu değiştirmek falan istemiyor. Kira ödemeye yetecek kadar para kazanabilecekleri, iyi bir iş bulabilmek istiyorlar. Eğitimlerinin kalitesinden kaygı duymalarının nedeni de bu.

Bununla beraber, Fransız öğrenciler yeterince örgütlendikleri ve caddelere çıktıkları zaman hiçbir hükümetin kendilerine karşı kayıtsız kalamadığını da kanıtlamıştı.

Geçen hafta merkez sağ eğilimli Le Figaro gazetesi, şaşırtıcı olmayan bir şekilde artık hafızalarda yer etmiş bir sözle özetliyordu bu algılamayı:

- Gençler diş macunu gibidir. Tüpün dışına çıkmaları, tekrar içine sokulmalarından daha kolaydır.