Pirinç fiyatlarındaki artışı spekülatif olarak değerlendiren Mehdi Eker, serbest piyasa gereği fiyatlara üst sınır getiremeyeceklerini, fiyatlar durulana kadar TMO’nun 1.8 YTL’den pirinç satmaya devam edeceğini söylüyor.

Ahmet Ergen

Küresel ısınma, kuraklık, üretimde düşüş… Tarım, bu nedenlerle geçen yılın en tartışmalı gündem maddelerinden birisi oldu. Nisan ayı başından itibaren ise buğdaydan sonra pirinçteki fiyat artışları tüm dünyanın gündemine oturdu. Dünya Bankası, IMF, Birleşmiş Milletler ve FAO gibi kuruluşlar, olası bir “gıda krizi”ne karşı uyarıyor. Pirinç fiyatlarındaki artış nedeniyle Türkiye’de de tarım politikaları yoğun bir şekilde tartışılıyor. Yıllar sonra yeniden “kuyruk” görüntüleriyle karşılaşılan bir dönemde Tarım ve Köyişleri Bakanı Mehdi Eker, gelişmeleri CNBC-e Business’a değerlendirdi. “Türkiye’de bir gıda sorunu yok” diyen Eker, sektörün durumunu anlattı..

Dünya, “gıda krizi”ni konuşuyor. Türkiye’nin bir gıda sorunu var mı?
Türkiye’nin gıda sorunu yok. Gıdayı sorun gibi göstermeye çalışanlar var. Türkiye’de şu anda her yerde her türlü ürün var. Her ürünü bulmak mümkün. Ürünlerin fiyatı arttı bir miktar. Bunu speküle edenler var. Fiyatı gerçek maliyetin çok üstünde artıranlar var. Ama Türkiye’de de serbest piyasa ekonomisi var. Böyle bir ortamda hükümetin ürünlere bir narh (üst sınır) koyması mümkün değil.

Pirinçle buğday gündemde... Ne tür önlemler düşünülebilir?
Önce herkes bilsin ki buğday ve pirinçte sıkıntı yok. Yeni hasat dönemine kadar ihtiyacımızı karşılayacak buğday da pirinç de Toprak Mahsulleri Ofisi’nin stoklarında var. Buğday, stratejik bir ürün. Yıllık ortalama üretimimiz 20 milyon ton civarında. Tüketimimiz ise ortalama 18 milyon ton. TÜİK verilerine göre 2007’de üretim, 2006’ya göre yüzde 13,9 düşüşle 17,2 milyon ton oldu. 2008’de buğday ekim alanlarında geçen yıla göre bir miktar artış oldu. Mayıs-Haziran döneminde iklim şartlarının normal seyretmesi halinde yaklaşık 19 milyon ton buğday üretimi gerçekleşeceğini tahmin ediyoruz. Uluslararası Tahıl Konseyi’nin 2008 Mart ayı raporunda da Türkiye’nin buğday üretim miktarında 2 milyon ton artış olacağı öngörülüyor.

“FİYATLAR GEVŞEYECEK”
Buğdaya bağlı olarak tartışılan ekmek zammının gerekli olmadığı yorumları var. Bakanlık olarak siz ne düşünüyorsunuz?
Dünyada buğday fiyatları bir yılda yüzde 150 civarında arttı. Ekmek fiyatları son 6 ayda İngiltere’de yüzde 13, Fransa’da yüzde 5-7, İtalya’da yüzde 20, Mısır’da yüzde 26 arttı. Artan dünya fiyatları ülkemizi de etkiledi. Ancak bizde buğday fiyatındaki artış yıllık yüzde 50 civarında. Artış, ekmek fiyatlarına da yüzde 10 olarak yansıyabilirdi. Buğday ile ekmek arasındaki maliyet ilişkisi yüzde 21 çünkü. Ama daha fazla yansıdı. Önümüzdeki hasat sezonu iyi bir rekolte alınmasıyla fiyatların bir miktar gevşemesini bekliyoruz.

TMO’nun hasat döneminde de ithalata devam kararı, hangi amaçla alındı ve nasıl bir sonuç bekliyorsunuz?
Toprak Mahsulleri Ofisi’nin piyasayı düzenleme işlevini yerine getirebilmesi için elinde yeterli miktarda hububat stoku bulunmalı. Ofis’in 2007 alım miktarı sadece 122 bin ton. Mısır alımı ise gerçekleşmedi. Ülkemiz üretimindeki azalmaya paralel olarak yeterli miktarda iç alım yapılamadığından dolayı TMO’nun stok miktarı düşük seviyelerde kaldı. TMO’ya sıfır gümrük vergisiyle tarife kontenjanı tahsis edildi. Özel sektöre de aynı şekilde vergi indirimi imkanı sağlandı. Düzenlemelerle yurt içi piyasada önemli bir dalgalanmaya meydan verilmemesi için yoğun gayret gösterilmesine rağmen dünya hububat fiyatlarındaki yükselişe bağlı olarak iç piyasada da fiyat artış beklentisi devam etti. Bunun sonucunda piyasaya yeterince ürün arzı gerçekleşmediği gibi özel sektör ithalatı da beklenen miktara ulaşmadı. Gelinen noktada sanayicinin yeni hasat dönemine stoksuz gireceği, rekoltenin normal olması durumunda dahi üreticinin yüksek fiyat beklentisiyle belirli bir süre elindeki ürünü bekleteceğini düşünüyoruz. Bütün bu gerekçeler ışığında piyasaların muhtemel fiyat artışlarından olumsuz etkilenmesini önlemek, stoklanan hububatın kısa sürede piyasaya çıkışını sağlamak, spekülasyonların önüne geçmek amacıyla TMO’ya hasat dönemi dâhil olmak üzere ilave 800 bin ton ekmeklik buğday ile 300 bin ton mısır ithalat yetkisi verildi.

Pirinç fiyatları neden artıyor?
Bu artışların nedeninin spekülatif olduğunu düşünüyoruz. Dünyadaki duruma bakarsak, ABD pirincinin ton fiyatı 2007’de ortalama 460 dolarken bugün 850-900 dolar.