Meryem Koray

CHP, ‘Örgüt’ adam, koltuk’tan mı ibaret?

Baykal’ın kısa bir süre ayrıldığı genel başkanlığa yeniden seçildiği 2000 kurultayından sonra şu kaygılan dile getirmiştim;

"Ne yazıki, CHP son yıllarda olduğu gibi, giderek kendi iç dengeleri üzerinde yoğunlaşır ve bunları çok önemli zannederken, kitlelerle

ilişkisini yitirdiği gibi, gerçekleri de görememeye başladı.

Nerede durduğuna ilişkin kaygılan ve politika üretmeyi bir yana bıraktı ve adeta kendi için va rolan, 'kapalı devre'

çalışan bir örgüt durumuna geldi. Öyle ki, parti-içi dengeler ve bunu sağlamak üzere yapılan kulisler 'asıl', partinin politikası ve kitlelerle ilişkisi 'ikincil' bir önem taşımaya başladı... Kısaca CHP'nin, giderek ve önemli ölçüde, kitlelerden ve aynı zamanda gerçeklerden kopması, 'kendisi için örgüt' olan ve 'kendisi için politika' yapan bir varlık haline gelmesi, başka partilerden çok, CHP için temel bir sorun olarak onun karşısına çıkmaktadır. Gerçekten böyle kapalı devre işleyen ve içine girilemez kastlardan oluşan bir parti yapısı, sol kanatta yer aldığını söyleyen bir partiye hiç uygun olmadığı gibi, Türkiye'deki insanın soldan beklentilerine de hiç cevap veremez durumdadır."

Bu yazıda, sosyal demokrat bir parti olmak iddiasını taşıyorsa, CHP'nin kendini, solu, dünyadaki ve Türkiye'deki koşulları bir bütün içinde tartışarak yerini, söylemini, iddialarını ve politikasını genel geçer doğruların ötesinde ortaya koyması gibi bir gereklilikten de söz etmiştim.

Kısacası, Türkiye'de bir süre sınırlı da olsa CHP'de temsil edilen demokratik sol, solun gerilediği ve aranıldığı günlerde bir umuttur diye yine CHP'de arandığından, ben de birçokları gibi bu kervana katılmıştım.

Ancak demokratik solun bu parti ile ilgisinin kalmadığı anlaşılalı epeyce oldu.

Türkiye'de siyasetin hali biliniyor; bu nedenle tüm partiler ve politikacıların çoğu açısından kapalı devre çalışma anlayışı geçerli olabilir. Bu konuda hayal de kurmuyorum. Ancak, "tek adam" yönetimi ve bunu besleyen ve mümkün kılan "kendisi için politika yapan" örgüt anlayışının, Türkiye'de etkin bir muhalefeti bile tükettiğini görmemek mümkün değil.

'Sol aranıyor'

Hadi, bugüne dek Türkiye'de "sol aranıyor" başlığı altına giren bunca tartışma CHP'yi ve CHP'lileri pek ilgilendirmemişse, bunu anlayalım diyelim.

Ama, bir siyasal partiyi örgüt, delege, adam, koltuk hesabına bunca indirgemenin hesabı siyaseten her geçen gün biraz daha netleşirken, Türkiye'de siyaset böyle yapılıyor demek yetmez.

Solda sürüp giden gerilemenin, aynı zamanda, biraz daha demokratik, biraz daha toplumcu, biraz daha eşitlikçi, biraz daha adil bir politika umudunun da gerilemesinin ötesinde, alternatifsizliğe mahkûm olma anlamına geldiği yadsınabilir mi? Ne kadar sahici olduğu bir yana, bu kulvar da yer alan CHP, bu nedenle kendi yenilgi ve gerilemesinin hesabını artık birilerin değil, topluma vermek durumundadır. Birçokları için Türkiye’de alternatifsiz bir siyasal yapı varsa, bunda CHP’nin günahı çok.

Dolayısıyla artık sosyal demokrasiden geçtim, fakat CHP olarak neleri temsil etmekteler, neyin yanında neyin karşısındalar, neyi vaat ediyorlar bilmek durumundayız.

Bu duruşu da, AKP ve hükümet politikalarının eleştirisi üzerinden kazanamazlar. Rakiplerinin dışında, kendi bağımsız konumlarının netleşmesi gerekli. Bu noktada tüzük veya programdan da söz edilemez; bunların resmi söylem düzeyinde kaldığı, birkaç farklılık dışında tüm parti programlarının iyi niyetler ve vaatlerle dolu olduğu bilinmekte. Lideriyle, yönetimiyle, örgütüyle parti, hem günlük yaşam içinde hem dünyadaki ve Türkiye'deki genel meseleler açısından neyi temsil etmekte, nerede durmakta?

Örneğin Didim'deki Belediye Başkanı'nın duruşunu anlamak için parti tüzüğüne bakmıyoruz; benimsediği hizmet anlayışıyla nerede durduğunu anlıyoruz. Belki de gerçeği anlamak için çok basit sorular sormak gerekli ve yeterli. O halde sorabiliriz; CHP, neye hizmet ediyor veya kimlere hizmet etmeye aday? Aslında soru basit; ancak yanıtı düşünmeye çalıştığınızda gerçeğe yaklaşabileceğinizi hissedebiliyorsunuz. Örneğin CHP, tam olarak nerede durduğu da bilinemediğimden, kendinden başka kimseye hizmet etmeye aday olarak görünmüyor dersem, çok da haksızlık etmiş olmam. Neden?

Basit sorular

Yine zor sorular yerine basit sorulardan gidelim.

Kendine sosyal demokrat dediğinden, sermayeden yana deseniz değil; liberal ekonomiden yana deseniz değil; en azından iktidarının bu anlayışın bir zaferi olmayacağını düşünebilirsiniz.

Ama daha ötesini bilmiyoruz. Yine resmi söylemine bakılırsa emekten yana diyebiliriz. Ancak ne için emekçi kesimler temsil ediliyor, ne bu kesimlerle ideolojik-politik ilişkiler, bağlar kurulmuş, ne de aynı mücadeleler içinde yer alınmakta. Nasıl bir emekten yanalık? Öte yandan iddiası sosyal demokrasi olsa da, ne siyasal parti örgütlenmesi ve işleyişi açısından, ne de sosyal eşitlik-adalet-demokrasi ilkeleri açısından demokratik bir solu temsil etmekte. Evet, tüzüğünde sosyal devlet, sosyal adalet gibi vaatler olabilir; ancak yaşadığımız bugünkü küreselleşme sürecinde emeğin nasıl korunacağı, gelir dağılımındaki eşitsizliğin nasıl giderileceği, istihdam artışının nasıl sağlanacağı, eşitsizlikleri nasıl giderileceğine ilişkin çok daha somut öneri ve programlara ihtiyaç var. Bu program da, ne yalnızca bugünkü politikaları eleştirmekle bulunuyor, ne de tüzükte yer alan bazı niyetlerle. CHP'nin bunları tartıştı bu konulara ilgi gösterdiği, bir arayış içinde olduğu söylenebilir mi?

Demokrasiden yana mı? Bu konuda t kuşkular var; örneğin düşünce ve ifade özgürlüğünden Kürt sorununa kadar birçok konuda tutumu çok umut vermediği gibi, parti içindeki işleyiş de zaten çoğulculuğun, farklılıkların sevilmediğini, istenmediğini göstermek. Bu nedenle, bir zamanlar "ilericiliği" temsil eden CHP'nin, bugün statükoyu temsil ettiğini ifade edenler çok da haksızlık etmiyorlar. Bu zaaf, Türkiye'n: "kendine özgü koşullan" söylemi içinde giderilemez; evet, Türkiye'nin kendine özgü koşullan yanıt veya çözüm bulunmasını zorlaştırabilir; ancak bu koşullar (gencecik çocuklarımızın ölümü gibi) bir o kadar da siyasal çözümler bulunmasını gerektirmekte. Bunun statüko hesapları içinde bulunamadığı, bulunamayacağı da ortada.

Elde kalanlar

Peki, CHP, toplumu ilgilendirmesi ve oy alması açısından neyi temsil ediyor? Elinde, kabaca, Laiklik ve Kemalizm kalmış gibi görünüyor dersem, yanlış mı olur? Tartışmalarına hiç girmeyeceğim; çünkü ister yanında ister karşısında olsun, bu tartışmaların geldiği yeri o büyük "Adam'a" da, yaptıkları ve niyet ettiklerine de yakıştıramıyorum; zaten yeri de değil. Laiklik konusuna gelince, evet, ben de laiklik olmadan demokrasinin olmayacağını, yürümeyeceğini düşünüyorum. Ya da ben de AKP'nin laiklik için tehlikeli bir potansiyeli içinde barındırdığı kaygısını içimde taşıyor, öte yandan ekonomik çıkar yansında öteki partileri hiç de aratmadıklarını görebiliyorum. Ancak, toplumsal gerçekliğimiz laiklik konusunda da daha yaratıcı yanıtlar bulmamız gerektiğini gösteriyor. Öte yandan biraz laiklik, biraz milliyetçilik, biraz Kemalizm ve devletçilik vurgusu ile CHP'nin ne kadar oy aldığı da ortada. 10 yıldır sürüp giden bu gerilemede, AKP'nin marifetleri rol oynadı da, CHP'nin marifetsizliğinin rolü olmadı mı? Yok, Türkiye'de değişimi reddeden muhafazakâr kitleler esas diyorsanız, onların bir kısmı, ne olduğu bir türlü anlaşılamayan sosyal demokrat etiketli politikalar yerine cemaatçi ilişkiler içinde çok daha kolay ve sağlam yolu tercih etmekte, bir kısmı muhafazakârlığı daha açıkça temsil eden partilere yönelmekte.

Yani, Türkiye'de milliyetçi, İslamcı partiler eksik değil; değişim kılıfına girmiş muhafazakârlığı da AKP iyi temsil ediyor; dolayısıyla CHP'yi

yalnızca laiklik vurgusu mu, yoksa Erdoğan'ın söyledikleri ve yaptıklarına yönelik eleştiriler mi yükseltecek?

Bunca örgütlülük, bunca deneyim

esaslı bir muhalefet olmaya bile yetmeyecek mi, diye de, sorabilirsiniz.

Oysa CHP, Mevlâna'ya kulak vererek "yeni bir şeyler söylemek" durumunda. Demokrasiden insan haklarına, devlet ve vatandaşlık anlayışından toplumsal uzlaşmaya kadar uzanan birçok konuda yeni bir şeyler söylemek. Örneğin, AB'nin dengesizlikleri bir yana, hatta bunlar da vurgulanarak, AB üyelik serüvenini çok farklı kulvarlardaki tartışmalara taşımak mümkün. AB ve merkez üyelerin benimsedikleri toplum modelinin bile CHP için o kadar çok şey ifade etmesi gerekirken, bu üyelik meselesinin AKP'nin eline ve anlayışına bırakılması nasıl bir fırsat israfıdır? Bu toplum modeli içinde demokrasinin, yalnız temel özgürlüklerin tanınmasıyla değil, hangi sınıflar, hangi soysal haklar, hangi sosyal politikalar desteklenerek hayat bulduğunu gündeme getirip peşine düşülmeyecekse, nasıl bir sosyal demokrat değil, nasıl bir muhalefet olunacaktır?

Dolayısıyla, şimdi de yıllar önce olduğu gibi aynı soruyu soracağım. Bu kurultay sonuçlan kimileri için bir zafer, kimileri için de bir yenilgidir de acaba toplum için nedir? Toplum bunu merak ediyor; ama CHP içinde merak eden var mı, bilemiyorum.