12 Eylül öncesi Beyazıt Meydanı...

Ana sayfa | Yazılar | Resimler | Videolar< önceki | sonraki >

May

okuryazarhay | 04 Mayıs 2008 14:39 | 0 fav | etiket: 12 eylül öncesi beyazıt meydanı...

12 Eylül öncesi Beyazıt Meydanı...

16 Mart vakası, İstanbul Üniversitesi'ndeki solcu öğrencilere yönelik vahşi saldırılardan biriydi...

Bir TV dizisi otuz yıl önce yaşananları hatırlamayı sağladı... 1980 öncesi meydana gelen hiçbir önemli olayın faili bulunamadı. Davalar hiçbir olayların arka planında ne olduğuna ışık tutmadı...

04/05/2008 (485 kişi okudu)

AVNİ ÖZGÜREL

Gazetecilik mesleğine 1968'de Ankara'da başladım. Bu bakımdan Türkiye'nin 1980 darbesine gelene kadar yaşadığı on iki karabasan yılın tanıklarından biriyim. Olayların önemli bir kısmını gazeteci olarak izledim ya da aradan geçen yıllarda gerek bizzat yaşayanlardan gerekse söz konusu dönemde hadiseleri takip edip değerlendirmek mevkiinde olan kişilerden dinledim.
Bu döneme damgasını vuran hadiseler var kuşkusuz. 12 Mart öncesinden başlayarak yaşananlar, Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın hayatlarını idam sehpasında sonlandıran süreç, Malatya olayları, Balgat Katliamı, Kahramanmaraş hadiseleri, Bahçelievler'de öldürülen TİP'li gençler, çok sayıda aydını ve siyasetçiyi hedef alan suikastler dizisi herhalde aradan ne kadar zaman geçerse geçsin unutulamaz.
Kimi hadisenin üzerinden otuz seneden fazla, kimi hadisenin üzerinden çeyrek asır geçtikten sonra muhtemelen daha soğukkanlılıkla değerlendirme yapılabilir.
İlk olarak söylemek istediğim husus bu olayların gerek failleri gerekse mağdurları safında yer alan son tanıklar hâlâ hayattayken ve o günden bugüne çıkarılan sayısız af kanunu dolayısıyla ceza tehdidi söz konusu değilken 'fail bulmak' için değil sadece 'gerçeği ortaya çıkarmak için' hadiselerin yeniden araştırılmasına ihtiyaç olduğudur. Sözünü ettiğim olaylar üzerine kimi film ve belgesellerin yapıldığını bilmiyor değilim, biliyorum; ancak bunların sadece olayların görünen yüzünü yansıttığını da biliyorum.
Bunu söylememin nedeni 'Hatırla Sevgili' adıyla yayınlanan ve ilgi gören dizide 1978 senesinde Beyazıt'ta Edebiyat Fakültesi öğrencilerini hedef alan bombalı saldırının konu edilişi. Senaryo danışmanları arasında dönemin ülkücü gençlerinden biri olan Mümtazer Türköne'nin bulunduğu düşünüldüğünde pek çok kişinin sergilenen tablonun gerçeği tam olarak yansıttığına hükmetmesi mümkün.
Önce 16 Mart 1978'de ne olduğunu kısaca anlatayım. Kendilerini saldırıdan korumak için üniversiteye toplu halde girip çıkan solcu gençler önce üzerlerine atılan bombanın, ardından da otomatik silahlarla açılan ateşin hedefi oldular. Olayda yedi öğrenci hayatını kaybetti, kırktan fazlası ağır şekilde yaralandı. Hadisenin 'bir merkezde' önceden planlandığının emniyetin istihbarat birimleri tarafından öğrenilip tedbir alınması için ilgili makama bildirildiğine dair belgelenmiş ciddi iddialar olduğunu da biliyoruz.
Kimdi bu 'bir merkez' sorusuna Hatırla Sevgili dizisinin verdiği cevap MİT'tir. Sahnede bir devlet dairesinin makam odası var, bayrak, Atatürk portresi, amir mevkiinde önüne katliamla projelendirilip dosya halinde konulmuş olduğu sivil bir kişi. Ve onların denetiminde kullanılan maşa konumunda ülkücü gençler. Yakın zamanda vefat eden Mehmet Gül'den Abdullah Çatlı'ya, bombaları temin eden asker kişilerden olayda rol üstlenen polislere kadar uzanan hayli kabarık bir isim listesi. Hadise sonrası yargılama yapılmadı değil, yapıldı ancak mahkûmiyet kararları ya eksik soruşturma gerekçesiyle bozuldu ya da sanıklar delil yetersizliğinden beraat ettiler.

'Bir merkez' MİT mi?
Yukarıda bu hadiseler tanıkları hayattayken yeniden soruşturulmalı derken ifade etmeye çalıştığım ihtiyaç, çıkarsamayla vardığımız sonucun gerçek olup olmadığı. Nitekim pek çok olayın izahında kestirme yolun seçildiğini görmemek mümkün değil. Ve 'MİT tezgâhladı' demek pratiklik sağlıyor.
12 Eylül öncesi hadiselerde istihbaratçı eli yok mu, var; ülkü ocakları yok mu, var; asker yok mu, var.
Ancak herhalde gerçek şu: Bu aktörler organizasyonu gerçekleştiren yapıda kurumsal olarak değil 'içlerinden seçilmişler' olarak varlar. Bu seçmeyi yapan 'karanlıklar prensi'ni gözardı eden hiçbir izah bence inandırıcı değil. Çorum olaylarında suçüstü yakalanan ama Sıvas'ta ve Malatya'da var olduğu bilinen Alexsandr Peck ya da Mehmet Ali Ağca'yı İpekçi suikastı öncesinde tanıyan, onun hem askeri cezaevinden kaçışını hem Bulgaristan'a geçişini sağlayan Frank Temple'ın olmadığı, özeti 'Biz birbirimizi yedik' olan anlatımlar öfkemizi diri tutmaktan başka bir şeye yaramıyor.

Çerçeve

Ayvaz Gökdemir'li yıllarım
'Komando' lakaplı Ayvaz Gökdemir öldü.

Ayvaz Gökdemir'i tanıdığımda lise talebesiydim. Sonrasında zaman zaman gözden ırak düşsek bile hiçbir zaman gönülden ırak olmadık. Vefatını işittiğimde gözümün önüne 1970 Ankara'sında eski Kızılay binasının önünden 'gökdelen' diye anılan binaya gitmek için geçerken beni yakalayıp rahmetli Osman Yüksel Serdengeçti'nin Yeni İstanbul'a geçmemi istediğini ilettiği anki yüz ifadesi geldi. Hayatım boyunca benim adıma duyulan sevincin öylesine coşkuyla yansıdığı bir başka dost çehre hatırlamıyorum.
Milliyetçi olmasının dışında kendisine yakıştırılan ve adıyla birlikte anılan sıfatların hiçbiri değildi Ayvaz Gökdemir. Dil ve edebiyat alanındaki birikiminin gölgede kalmasının tek sebebi, dost çevresinin bildiği ancak siyasi bir kişi olarak tanındıktan sonra basının ilgisini çeken, diliyle kalbi arasında mesafe bırakmayan mizacıdır. Olay, insan, söz, resim, yazı, şiir, hikâye, roman; kendisinde ne his uyandırdıysa o an ve perdeye ihtiyaç duymaksızın ifade eden, Diyanet'in Hz. Muhammed'in dünyaya gelişini tes'id için hazırladığı programa 'Kutlu Doğum' adını koyan insandı o.
Öğretmen Okulları Genel Müdürlüğü görevinden alınmasının basının fazla üzerine gelmesinden ya da koalisyon ortaklarının tepkisinden değil, yakın bilindiği partinin onun fazla ünlenmesinden duyduğu rahatsızlıktan kaynaklandığını biliyorum. Bir liseye müdür olarak atanması için ısrarlı olunan kişi yanına geldiğinde 'Sadece Batum'da boş kadro var, gider misin' diye sorup 'Tabii hocam vatanın her köşesi bir...' cevabını aldıktan sonra onu 'Tamam, kararnameni hazırlatacağım' diyerek gönderdiğinde yanındaydım. Adam odadan çıktıktan sonra 'İşte bu haldeler!' demesi üzerine ben 'Şaşkınlıktandır, lise müdürlüğüne talip insan Batum'un nerede olduğunu bilmez mi' deyince öfkeyle 'Sen ne diyorsun, bakan bile bilmez Batum'un yerini' deyip sekreterine talimat vermiş ve hayali bir kararname hazırlatmıştı. Birkaç gün sonra yanına gittiğimde görevden alınacağını öğrenmiş, odasını toplamakla meşguldü. Ne oldu, neden derken, bakan onaylı Batum Lisesi Müdürlüğü'ne falanca kişinin tayini belgesini uzattı.

« Murat Belge AKP'nin ikili yapısı

Türkiye, Ortadoğu'da İran'a denge unsuru olmaya doğru ilerliyor »

"12 Eylül öncesi Beyazıt Meydanı..." 0 yorum yapılmış

Yorumsuz kalma

2010 Dünya Kupası'nın favorisi şimdiden Türkiye

Türkiye'nin müthiş performansı, tüm dünyada yankı bulurken, Ay-Yıldızlı ekibin eski teknik direktörleri, başarının kalıcı
 olması için istikrarın şart olduğu konusunda hemfikir oldu.
Milli Takım'ın Avrupa Şampiyonası'nda sergilediği mücadele, bütün dünyada ayakta alkışlandı. 
Yaşanan sıkıntılara rağmen Almanya'ya son dakikada yenilerek finalin kapısından dönen cesur yürekler, gelecek 
adına büyük ümit verdi.

Ay-Yıldızlı futbolcular, daha önce Milli Takım'ı çalıştıran teknik adamlardan da tam not aldı. Tecrübeli hocalar, Türkiye'nin 2010'daki Dünya Kupası'na damgasını vuracağını düşünüyor.

SİSTEM VE ÖZGÜVEN KALICI OLMALI

A Milli Futbol Takımı'mız, 2002'deki dünya üçüncülüğünden sonra Euro 2008'de bronz madalyaya uzanarak Türk halkına büyük sevinç yaşattı.

Almanya ile oynanan yarı final maçına sakat ve cezalıların çokluğu sebebiyle 14 kişi çıkmak zorunda kalan Ay-Yıldızlılar, oynadığı futbolla Adriyatik'ten Çin Seddi'ne kadar Türk cumhuriyetleri ve Müslüman ülkelerde ayakta alkışlandı. Yaşanılan tüm sıkıntılara rağmen 'futbol devi' Panzerler'e son dakikada yediği şanssız bir golle 3-2 mağlup olarak final şansını kaçıran kahramanlar, gelecek adına büyük ümit verdi. Oldukça genç bir kadroya sahip olan Fatih Terim yönetimindeki Türkiye, daha önce Milli Takım'ı çalıştıran teknik adamlardan da tam not aldı. Bir dönem Terim'in yardımcılığını üstlendiği Alman Sepp Piontek, Türkiye'nin bu özgüvenle 2010 yılında Afrika'da düzenlenecek Dünya Kupası'nda sorun yaşamayacağını düşünüyor. Terim'le birlikte çalışan Rasim Kara, bir iki takviyeyle çıtanın daha yükseğe konulacağına inanıyor. Tınaz Tırpan, kadronun geniş olmasının ileriki yıllar için avantaj olacağına dikkat çekerken, Coşkun Özarı Milli Takım'ın her geçen turnuvada daha başarılı olacağını söylüyor. Mustafa Denizli, çıkışımızın temelinde, 'Birimiz hepimiz, hepimiz birimiz' düşüncesinin yattığını vurguluyor.

13. Avrupa Şampiyonası Finalleri'ne Portekiz yenilgisiyle başlayan, ardından İsviçre ve Çek Cumhuriyeti'ni geriden gelerek deviren A Milli Takım, Hırvatistan'ı da penaltılarla geçip adını yarı finale yazdırdı. Finali, Almanya'ya karşı 3-2'lik mağlubiyetle kaçıran Türkiye, turnuvaya büyük renk kattı. Çek Cumhuriyeti'ni 2-0 yenik durumda iken 3-2 ile geçen Millilerin bu randevusu, şampiyona tarihinin en iyi maçı seçildi. UEFA turnuvanın 'en iyi taktisyeni' olarak Fatih Terim'i lanse ederken, Ay-Yıldızlı futbolculara dünya devleri talip olmaya başladı. Yurda dönüşlerinde şampiyon gibi karşılanan teknik heyet ve oyuncular, eski Milli Takım teknik direktörlerinin de beğenisini kazandı. Tınaz Tırpan'ın sözleri bir anlamda A Milli Takım'ımızın başarısının altında yatan gerçeği özetliyor: "Birlik ve beraberlik başarıyı da getirdi." Milli Takım'ın maçlarını izlemediğini ve bu sebeple görüş bildiremeyeceğini belirten Şenol Güneş ise tarihî başarıya imza atan Ay-Yıldızlılar'ı tebrik etmekle yetindi.

ESKİ HOCALARIN GÖZÜYLE MİLLİ TAKIM

Sepp Piontek: Türkiye final oynamalıydı

Yoruma sondan başlamak gerekirse, finali hak eden Almanya değil Türkiye'ydi. Bir Alman olarak, Türkiye'yi finalde görmek beni mutlu edecekti. Oynanan futbol finale yakışıyordu. Almanya sadece Portekiz maçında futbol oynayarak finale geldi. Euro 2004'te Yunanistan'ın yaptığını bu kez Almanlar yaptı. Kontratakla finale gelmeleri beni hayal kırıklığına uğrattı. Tabi bir de Rüştü gibi bir markadan beklenmeyen hata. Asıl sevindiğim ise maçı Alman ve Türklerin dostluk içinde seyredip, hiçbir kötü olaya netice vermeleridir. Türk ve Alman bayraklarını yan yana görmek beni oldukça duygulandırdı.

Şimdi herkes Türkiye'nin yarı finale kalarak başarılı olduğunu söylüyor. Ben tam tersi düşünüyorum. Euro 2008'de gruplar belli olduğunda Zaman Gazetesi için yazdığım yorumda, 'Türkiye gruptan yüzde yüz çıkar' demiştim. Bu bir kehanet değildi. Türk futbolcusunu yakından tanıyan biri olarak, Türklerin bunu başaracağına inanıyordum. Portekiz maçında gerçekten Türkiye kötü oynadı. Ama diğer maçlarda Fatih Terim saha kenarından, oyuncular saha içinden gerekeni yaptı. Bazı oyuncuların sakat olarak turnuvaya gelmesi doğrusu talihsizlikti. Eski bir Milli Takım hocası olarak bir başka sevincim, Türklerin pes etmemeyi öğrenmiş olmasıdır. Geriye düştükleri 3 maçı da kazanarak Euro 2008'e renk kattılar. Türk futbolunun en büyük hastalığı mağlup duruma düşünce oyundan kopmaktı. Bu hastalıktan oyuncular kendi yeteneklerinin farkına vararak kurtulmuş bulunuyorlar. Sakatlıklar ve cezalılar olmasaydı finalin adı İspanya-Türkiye olurdu. Ama nasip değilmiş. Dostum Fatih, Euro 2008'in en başarılı teknik adamıydı. Saha kenarından oyuna yaptığı katkılarla sonuca tesir etti. Dünya basınının, Terim'i tekrar hatırlayıp, kalitesinin farkına varmasını sağladı. Terim'in Avrupa'da büyük bir takımı çalıştırmasına aklım 'evet' dese de hislerim 'hayır' diyor. Terim, Milli Takım oyuncularıyla bütünleşmiş bir isim. Ardından gelen birinin aynı ortamı sağlaması vakit alır, bu durum da Türkiye'ye zarar verir.

Hırvatistan ve Çek Cumhuriyeti gibi ülkeleri yenen, Almanya'yı sahadan silen Türkiye'nin bu özgüvenle 2010 Dünya Kupası elemelerinde sorun yaşayacağını sanmıyorum. Takımdaki Arda, Tuncay, Hamit, Semih, Nihat, Emre Güngör, Servet, Volkan, Gökdeniz ve Aurelio gibi oyuncular ilk kez uluslararası bir turnuvada mücadele edip başarılı oldular. Yaşlarını dikkate aldığımızda Tümer ve Rüştü dışında tüm oyuncular 2010 Dünya Kupası'nda yer alacak isimler. Euro 2008'e Türkiye heyecan getirdi. Keşke finale çıksaydı ve ben keyifle yıllar önce atılan tohumun bir kez daha başarılı olduğunu izleseydim. Belki 2010 Dünya Kupası'nda olur. Kim bilir ve neden olmasın?
Hasan Cücük, Kopenhag

Coşkun Özarı: Terim'in şansı sakat ve cezalı futbolculardı!

Milli Takım, 'şans faktörü ve mucize' sözlerini kenara bırakarak Almanya maçında kendine yakışır bir futbol oynadı.

Portekiz maçını kaybedince Terim de yanlıştan döndü. En yararlı kadroyu Almanya'ya karşı sahaya sürdü. Bizim şansımız son maçta cezalıların ve sakatların çokluğu oldu. Bu nasıl düşünce diyebilirsiniz. Ama son maça yorulmamış futbolcularla çıktık. Sakatlar ve cezalılar sebebiyle Terim, elindeki kadroyu turnuva boyunca ekonomik kullanma şansını buldu. Terim, bindiği dalı kesmeyecek kadar akıllı. Onun çıkardığı kadronun en iyi takım olduğuna inanmak gerekir. 2010, 2008'den daha iyi olacaktır. Arda, Mehmet Topal, Semih gibi gençlerden bir dünya 3.sü daha çıkmayacağını kim söyleyebilir?

Tınaz Tırpan: Başarıyı, birlik ve beraberlik ruhu getirdi

A Milli Futbol Takımı'nın başarısını ciddi buluyorum. Ben takımımızın şampiyonaya gitmeden önce birlikteliğini ve bağlılığını gördüm. Birbirlerine kenetlenme çok iyiydi. İlk karşılaşmayı şanssız bir şekilde kaybettiler. Daha sonra Fatih Hoca'nın da inandığı kişilerle maçlara çıkması bu başarının gelmesini sağladı. Ben de karşılaşmalarımızı büyük bir keyif ve zevkle seyrettim. 'Final oynarız' diye düşünüyordum; ancak olmadı. Futbolda şans her zaman bize gülmeyebiliyor. Almanya maçı da bu şanssız maçlardan bir tanesi oldu bizim adımıza. Futbol Federasyonu, Fatih Terim'e tam destek vererek bu başarıda önemli bir rol oynamıştır. Kadronun genişliği ve genç olması ileriki yıllar adına ümit veriyor.

Mustafa Denizli: Kahramanlar böyle günlerde ortaya çıkar

Kahramanlar normal günlerde ortaya çıkmaz. Onlar böyle günlerde kahraman olurlar. Turnuvalara iyi başlamak, çok önemli değildir.

Gördük, yaşadık. 2000'de İtalya mağlubiyetiyle başlamıştık, çeyrek final oynadık. Bu kez Portekiz yenilgisiyle başladık, yarı final oynadık. Hollanda, Portekiz, Hırvatistan, İsveç turnuvaya çok iyi başladı, hem de iyi oynayarak. Peki nereye geldiler? Bu kadar takım içinde Türkiye, Almanya, İspanya ve Rusya yarı finale kalır desek kaç kişi inanırdı? Tablo ortada. Öyle güzel ve sevecen bir görüntümüz var ki, birimiz hepimiz, hepimiz birimiz için. Bu sistem, sayılarla ifade edilemeyen bir sistemdir. 'Total futbol' dediğimiz olayın savunmada ve hücumda en iyi örnekleridir. Yarı finale böyle çıktık.

Rasim Kara: Bir iki takviye yapılırsa 2010'da çıta yükselir

Türk Milli Takımı, sakat ve cezalıların çokluğunun dezavantajını yaşasa da final oynayabilirdi. Savunmada eksiklerimizi aradık.

Türk futbolunun en büyük hastalığı olan basit gol yeme ve kart görme alışkanlığından kurtulamadık.

Tabii ki bundan ders çıkarmak gerekiyor. İstikrarın olduğu yerde başarı gelir. Kadro seçiminde yapılan eleştirileri haksız buluyorum. Yıldıray'ın da, Halil'in de bölgesinde oynayanlar onları aratmadı. Turnuvadaki diğer takımlar ideal 11'leriyle mücadele etti. Ancak biz bunu yakalayamadık. Görev yaptığım Azerbaycan'da da halk, Türkiye'nin sevincini üzüntüsünü paylaştı. Bu önemli bir olay. Eğer Terim'le devam edilirse bir iki takviyeyle bu genç takım Afrika 2010'da büyük başarılar alabilir.

Millilere 900'er bin YTL prim

Euro 2008'e katılım payından 300'er bin YTL alan milli futbolcular, yarı finale yükselince adam başı 900 bin YTL prime hak kazandı. Futbol Federasyonu'nun, UEFA'dan gelen 14,5 milyon Euro'nun büyük bölümünü futbolculara prim olarak dağıtma kararı aldığı öğrenilirken, turnuva öncesinde açıklanan prim sistemine göre kadrodaki 23 oyuncunun bu parayı eşit olarak alacakları kaydedildi.

Federasyon: Hoca arayışımız yok

Futbol Federasyonu, Avrupa Şampiyonası yarı finalinde Almanya ile oynanan ve 3-2 yitirilen maçtan sonra yazılı ve

görsel basında yer alan 'Milli takıma yeni teknik direktör' haberlerinin gerçeği yansıtmadığını kaydetti. Federasyon'dan yapılan

açıklamada, "Aynı hedefe kenetlenmeyle gelen başarının tadını çıkarmadan, aslı astarı olmayan polemikleri başlatmak kimseye yarar sağlamaz." denildi.

Premier Lig'e Arda Turan yakışır!

Dünyaca ünlü televizyon kanalı Eurosport, resmî internet sitesinde düzenlediği ankette Euro 2008'deki performansı sonrası, hangi

oyuncunun Premier Lig'de daha başarılı olabileceğini sordu.

Devam eden oylamanın açık

ara lideri 35 bin oyla milli futbolcumuz Arda Turan oldu. Oylamadaki diğer oyuncular şunlar:

Arshavin (Rusya), Deco (Portekiz), Van der Vaart (Hollanda), David Villa (İspanya).

28 Haziran 2008, Cumartesi

www.ezberbozan.deriz.biz

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI

1982  Kurucu Mecliste Kabul Tarihi : 18.10.1982

Halkoyuna Sunulmak Üzere Tasarının Resmî Gazetede İlanı: 20.10.1982-17844

Kanunun Halkoyu ile Kabul Tarihi: 7.11.1982

Halkoyu Sonucunun Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 9.11.1982-17863 Mükerrer

5.Tertip Düstur, Cilt 22, s.3

Kanun No. : 2709                  Kabul Tarihi :  7.11.1982 BAŞLANGIÇ Türk Vatanı ve Milletinin ebedî varlığını ve Yüce Türk Devletinin bölünmez bütünlüğünü belirleyen bu Anayasa, Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu, ölümsüz önder ve eşsiz kahraman Atatürk’ün belirlediği milliyetçilik anlayışı ve O’nun inkılâp ve ilkeleri doğrultusunda;

Dünya milletleri ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak, Türkiye Cumhuriyetinin ebedî varlığı, refahı, maddî ve manevî mutluluğu ile çağdaş medeniyet düzeyine ulaşma azmi yönünde;

Millet iradesinin mutlak üstünlüğü, egemenliğin kayıtsız şartsız Türk Milletine ait olduğu ve bunu millet adına kullanmaya yetkili kılınan hiçbir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı;

Kuvvetler ayrımının, Devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip, belli Devlet yetki ve görevlerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medenî bir işbölümü ve işbirliği olduğu ve üstünlüğün ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu;

Hiçbir faaliyetin

(Hiçbir düşünce ve mülahazanın” şeklinde olan bu cümle 3.10 2001 tarihli ve 4709/1 sayılı kanunla değiştirildi ve  R.G’de  17.10.2001 – 24556 yayınlandı.)

Türk millî menfaatlerinin, Türk varlığının, Devleti ve ülkesiyle bölünmezliği esasının, Türklüğün tarihî ve manevî değerlerinin, Atatürk milliyetçiliği, ilke ve inkılâpları ve medeniyetçiliğinin karşısında korunma göremeyeceği ve lâiklik ilkesinin gereği olarak kutsal din duygularının, Devlet işlerine ve politikaya kesinlikle karıştırılamayacağı;

Her Türk vatandaşının bu Anayasadaki temel hak ve hürriyetlerden eşitlik ve sosyal adalet gereklerince yararlanarak millî kültür, medeniyet ve hukuk düzeni içinde onurlu bir hayat sürdürme ve maddî ve manevî varlığını bu yönde geliştirme hak ve yetkisine doğuştan sahip olduğu;

Topluca Türk vatandaşlarının millî gurur ve iftiharlarda, millî sevinç ve kederlerde, millî varlığa karşı hak ve ödevlerde, nimet ve külfetlerde ve millet hayatının her türlü tecellisinde ortak olduğu, birbirinin hak ve hürriyetlerine kesin saygı, karşılıklı içten sevgi ve kardeşlik duygularıyla ve “Yurtta sulh, cihanda sulh” arzu ve inancı içinde, huzurlu bir hayat talebine hakları bulunduğu;

FİKİR, İNANÇ VE KARARIYLA anlaşılmak, sözüne ve ruhuna bu yönde saygı ve mutlak sadakatle yorumlanıp uygulanmak üzere,

TÜRK MİLLETİ TARAFINDAN, demokrasiye âşık Türk evlatlarının vatan ve millet sevgisine emanet ve tevdi olunur.

*BAŞLANGIÇ maddesinin yukarıdaki son şekli  4121 sayılı ve 23.7.1995 tarihli Kanun ile değiştirildi ve R.G’de  26.7.1995 – 22355 yayınlandı.

*BAŞLANGIÇ  maddesinin ilk şekli:

“ BAŞLANGIÇ

Ebedi  Türk Vatan ve milletinin bütünlüğüne ve kutsal Türk Devletinin varlığına karşı, Cumhuriyet devrinde benzeri görülmemiş bölücü ve yıkıcı bir iç savaşın gerçekleşme noktasına yaklaştığı sırada:

Türk Milletinin ayrılmaz parçası olan Türk Silahlı Kuvvetlerinin, milletin çağrısıyla gerçekleştirdiği 12 Eylül 1980 harekâtı sonucunda, Türk Milletinin meşrû temsilcileri olan Danışma Meclisince hazırlanıp, Milli Güvenlik Konseyince son şekli verilerek Türk Milleti tarafından kabul ve tasvip ve doğrudan doğruya  O’nun eliyle vaz olunan ANAYASA:

- Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu, ölümsüz önder ve eşsiz kahraman Atatürk’ün belirlediği milliyetçilik anlayışı ve O’nun inkilap ve ilkeleri doğrultusunda;

- Dünya milletler ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak; Türkiye Cumhuriyetinin ilelebed varlığı, refahı, maddi ve manevi mutluluğu ile çağdaş medeniyet düzeyine ulaşma azmi yönünde;

- Millet iradesinin mutlak üstünlüğü, egemenliğin kayıtsız şartsız Türk Milletine ait olduğu ve bunu millet adına kullanmaya yetkili kılınan hiçbir kişi ve kuruluşun, Bu anayasada gösterilen hürriyetçi, deöokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı;

-Kuvvetler ayrımının, Devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip, belli Devlet yetkilerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir işbölümü  ve işbirliği olduğu ve üstünlüğün ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu;

-Hiçbir düşünce ve mülahazanın Türk milli menfaatlerinin, Türk varlığının Devleti ve ülkesiyle bölünmezliği esasının, Türklüğün tarihi ve manevi  değerlerinin, Atatürk milliyetçiliği, ilke ve inkılâpları ve mediniyetçiliğinin karşısında koruma göremeyeceği ve lâiklik ilkesinin gereği kutsal din duygularının, Devlet işlerine ve politikaya kesinlikle karıştırılmayacağını;

- Her Türk vatandaşının bu Anayasadaki temel hak ve hürriyetlerden eşitlik ve sosyal adalet gereklerinceyararlanarak milli kültür, medeniyet ve hukuk düzeni içinde onurlu bir hayat sürdürme ve maddi ve manevî varlığı bu yönde geliştirme hak ve yetkisine doğuştan sahip olduğu;

- Topluca Türk vatandaşlarının milli gurur ve iftiharlarda, milli sevinç ve kederlerde milli varlığa karşı hak ve ödevlerde, nimet ve külfetlerde ve millet hayatının her türlü tecellesinde ortak olduğu, birbirinin hak ve hürriyetine kesin saygı, karşılıklı içten sevgi ve kardeşlik duygularıyla ve “ Yurtta sulh, cihanda sulh” arzu ve inancı içinde, huzurlu bir hayat talebine hakları bulunduğu;

FİKİR, İNANÇ, VE KARARIYLA anlaşılmak, sözüne ve ruhuna bu yönde saygı ve mutlak sadakatle yorumlanıp uygulanmak üzere,

TÜRK MİLLETİ TARAFINDAN, demokrasiye âşık Türk evlatlarının vatan ve millet sevgisine emanet ve tevdi olunur.  BİRİNCİ KISIM  Genel Esaslar I.  Devletin şekli

MADDE 1. Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.

II.  Cumhuriyetin nitelikleri

MADDE 2. Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.

III.  Devletin bütünlüğü, resmî dili, bayrağı, millî marşı ve başkenti

MADDE 3.  Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir.

Bayrağı, şekli kanununda belirtilen, beyaz ay yıldızlı al bayraktır.

Millî marşı İstiklal Marşı”dır.

Başkenti Ankara’dır.

IV.  Değiştirilemeyecek hükümler

MADDE 4.  Anayasanın 1 inci maddesindeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile, 2 nci maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3 üncü maddesi hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez.

V.  Devletin temel amaç ve görevleri

MADDE 5.  Devletin temel amaç ve görevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.

VI.  Egemenlik

MADDE 6.  Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir.

Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre, yetkili organları eliyle kullanır.

Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.

VII.  Yasama yetkisi

MADDE 7. Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.

VIII.  Yürütme yetkisi ve görevi

MADDE 8.  Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir.

IX.  Yargı yetkisi

MADDE  9.  Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır.

X.  Kanun önünde eşitlik

MADDE 10. Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.

*MADDE 10  5170 sayılı ve 7.5.2004 tarihli kanunla değiştirildi ve R.G’de 22.5.2004 – 25469 yayınlandı.

*MADDE 10’un ilk şekli:

“ Herkes, dil ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeblerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar. “

XI.  Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü

MADDE 11.  Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır.

Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.

İKİNCİ KISIM

Temel Haklar ve Ödevler

BİRİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler

I.  Temel hak ve hürriyetlerin niteliği

MADDE 12. Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir.

Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder.

II.  Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması

MADDE 13. Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.

*MADDE 13 3.10 2001 tarihli ve 4709/2 sayılı kanunla değiştirildi ve  R.G’de  17.10.2001 – 24556 yayınlandı.

*MADDE 13’ün ilk şekli:

Temel hak ve hürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün, milli egemenliğin, Cumhuriyetin, milli güvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıca Anayasanın ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeblerle, Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunla sınırlanabilir.

Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalar demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngördükleri amaç dışında kullanılamaz.

Bu maddede yer alan genel sınırlama sebebleri  temel hak ve hürriyetlerin tümü için geçerlidir.”

III.  Temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullanılamaması

MADDE 14.  Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamaz.

Anayasa hükümlerinden hiçbiri, Devlete veya kişilere,  Anayasayla tanınan temel hak ve hürriyetlerin yok edilmesini veya Anayasada belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmasını amaçlayan bir faaliyette bulunmayı mümkün kılacak şekilde yorumlanamaz.

Bu hükümlere aykırı faaliyette bulunanlar hakkında uygulanacak müeyyideler, kanunla düzenlenir.

*MADDE 14 3.10 2001 tarihli ve 4709/3 sayılı kanunla değiştirildi ve  R.G’de  17.10.2001 – 24556 yayınlandı.

*MADDE 14’ün ilk şekli:

“ Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk Devletinin ve Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek. Devletin bir kişi veya zümre tarafından yönetilmesini veya sosyal bir sınıfın diğer sosyal sınıflar üzerinde egemenliğini sağlamak veya dil, ırk, din ve mezhep ayırımı yaratmak veya sair haerhangi bir yoldan bu kavram ve görüşlere dayanan bir devlet düzenini kurmak amacıyla kullanılamazlar.

Bu yasaklara aykırı hareket eden veya başkalarına bu yolda reşvik veya tahrik edenler hakkında uygulacak müeyyideler, kanunla düzenlenir.

Anayasanın hiçbir hükmü, Anayasada yer alan hak ve hürriyetleri yok yok etmeye yönelik bir faaliyette bulunma hakkını verir şekilde yorumlanamaz.”

IV. Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması

MADDE 15.  Savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlâl edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir.

Birinci fıkrada belirlenen durumlarda da, savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışında, kişinin yaşama hakkına, maddî ve manevî varlığının bütünlüğüne dokunulamaz; kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez; suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz.

*MADDE 15  5170 sayılı ve 7.5.2004/2 tarihli kanunla değiştirildi ve R.G’de 22.5.2004 – 25469 yayınlandı.

*MADDE 15’in ilk şekli:

“Savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlâl edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir.

Birinci fıkrada belirlenen durumlarda da, savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler ile, ölüm cezalarının infazı dışında, kişinin yaşama hakkına, maddî ve manevî varlığının bütünlüğüne dokunulamaz; kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez; suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz.”

V.  Yabancıların durumu

MADDE 16.  Temel hak ve hürriyetler, yabancılar için, milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla sınırlanabilir.

BASIN KANUNU

Kanun No. 5187

Kabul Tarihi : 9.6.2004

Amaç ve kapsam

MADDE 1. - Bu Kanunun amacı, basın özgürlüğünü ve bu özgürlüğün kullanımını düzenlemektir.

Bu Kanun basılmış eserlerin basımı ve yayımını kapsar.

Tanımlar

MADDE 2. - Bu Kanunun uygulanmasında;

a) Basılmış eser: Yayımlanmak üzere her türlü basım araçları ile basılan veya diğer araçlarla çoğaltılan yazı, resim ve benzeri eserler ile haber ajansı yayınlarını,

b) Yayım: Basılmış eserin herhangi bir şekilde kamuya sunulmasını,

c) Süreli yayın: Belli aralıklarla yayımlanan gazete, dergi gibi basılmış eserler ile haber ajansları yayınlarını,

d) Yaygın süreli yayın: Tek bir basın-yayın kuruluşu tarafından aynı isimle basılan ve her coğrafi bölgede en az bir ilde olmak üzere, ülkenin en az yüzde yetmişinde yayımlanan süreli yayın ile haber ajanslarının yayınlarını,

e) Bölgesel süreli yayın: Tek bir basın-yayın kuruluşu tarafından basılan ve en az üç komşu ilde veya en az bir coğrafi bölgede yayımlanan süreli yayını,

f) Yerel süreli yayın: Tek bir yerleşim biriminde yayımlanan süreli yayınlar ile haftada bir veya daha uzun aralıklarla yayımlanan yaygın ve bölgesel yayınları,

g) Yayın türü: Süreli yayınların yaygın, bölgesel ve yerel yayın türlerinden hangisinin kapsamında olduğunu,

h) Süresiz yayın: Belli aralıklarla yayımlanmayan kitap, armağan gibi basılmış eserleri,

ı) Eser sahibi: Süreli veya süresiz yayının içeriğini oluşturan yazıyı veya haberi yazanı, çevireni veya resmi ya da karikatürü yapanı,

j) Yayımcı: Bir eseri basılmış eser durumuna getirip yayımlayan gerçek veya tüzel kişiyi,

k) Basımcı: Bir eseri basım araçları ile basan veya diğer araçlarla çoğaltan gerçek veya tüzel kişiyi,

l) Tüzel kişi temsilcisi: Yayın sahibi veya yayımcının tüzel kişi olması halinde bu tüzel kişiliğin yetkili organı tarafından, yöneticiler arasından belirlenen gerçek kişiyi veya kamu kurum ve kuruluşlarınca belirlenen gerçek kişiyi,

İfade eder.

Basın özgürlüğü

MADDE 3. - Basın özgürdür. Bu özgürlük; bilgi edinme, yayma, eleştirme, yorumlama ve eser yaratma haklarını içerir.

Basın özgürlüğünün kullanılması ancak demokratik bir toplumun gereklerine uygun olarak; başkalarının şöhret ve haklarının, toplum sağlığının ve ahlâkının, millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği ve toprak bütünlüğünün korunması, Devlet sırlarının açıklanmasının veya suç işlenmesinin önlenmesi, yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması amacıyla sınırlanabilir.

Zorunlu bilgiler

MADDE 4. - Her basılmış eserde, basıldığı yer ve tarih, basımcının ve varsa yayımcının adları, varsa ticarî unvanları ve işyeri adresleri gösterilir. İlân, tarife, sirküler ve benzerleri hakkında bu hüküm uygulanmaz.

Haber ajansı yayınları hariç her türlü süreli yayında, ayrıca yönetim yeri, sahibinin, varsa temsilcisinin, sorumlu müdürün adları ve yayının türü gösterilir.

Sorumlu müdür

MADDE 5. - Her süreli yayının bir sorumlu müdürü bulunur. Sorumlu müdür, birden fazla ise her birinin sorumlu olduğu bölüm belirtilir.

Sorumlu müdür olabilmek için;

a) Onsekiz yaşını bitirmiş olmak,

b) Türkiye'de yerleşim yeri sahibi olmak ve devamlı oturmak,

c) En az ortaöğretim veya dengi bir eğitim kurumundan mezun olmak,

d) Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak,

e) Yüz kızartıcı suçlardan mahkûm olmamak,

f) T.C. vatandaşı olmayanlar için karşılıklılık koşulu aramak,

Gerekir.

Sorumlu müdürün Türkiye Büyük Millet Meclisi üyesi olması halinde sorumlu müdürlüğü üstlenmek üzere müdür yardımcısı tayin edilir. Sorumlu müdür için bu Kanunda yer alan hükümler, sorumluluğu üstlenen yardımcı için de geçerlidir.

Süreli yayın sahibi

MADDE 6. - Gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşları süreli yayın sahibi olabilirler.

Süreli yayın sahibinin onsekiz yaşından küçük veya kısıtlı olması halinde kanunî temsilcisi, tüzel kişi olması halinde ise tüzel kişi temsilcisi hakkında da 5 inci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen şartlar aranır.

Beyanname verilmesi

MADDE 7. - Süreli yayınların çıkarılması için, kaydedilmek üzere yönetim yerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına bir beyanname verilmesi yeterlidir. Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından düzenlenen kayıtlar alenidir.

Kayıt için verilen ve yayın sahibi, sahibin küçük veya tüzel kişi olması halinde temsilcisi ile sorumlu müdür tarafından imzalanan beyannamede yayının adı ve mahiyeti, hangi aralıklarla yayımlanacağı, yönetim yeri, sahibinin, varsa temsilcisinin, sorumlu müdürün ad ve adresleri ile yayının türü gösterilir.

Beyannameye, 5 inci ve 6 ncı maddelerde yazılı şartların varlığını gösteren belgeler ile yayın sahibi tüzel kişi ise tüzüğünün veya ana sözleşmesinin veya vakıf senedinin bir sureti eklenir.

Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından beyanname ve eklerinin teslim edildiğini gösteren bir alındı belgesi verilir.

Beyannamenin incelenmesi

MADDE 8. - Beyannamenin ve eklerinin gerekli veya gerçek bilgileri içermemesi veya yayın sahibinin veya temsilcisinin veya sorumlu müdürün 5 inci ve 6 ncı maddelerde yazılı şartlara sahip olmaması halinde, Cumhuriyet Başsavcılığı beyannamenin verilmesinden itibaren iki hafta içinde eksikliğin giderilmesini veya gerçeğe aykırı bilgilerin düzeltilmesini yayın sahibinden ister. Bu istemin tebliği tarihinden itibaren iki hafta içerisinde yerine getirilmemesi halinde, Cumhuriyet Başsavcılığı yayımın durdurulmasını asliye ceza mahkemesinden talep eder. Mahkeme en geç iki hafta içinde karar verir. Bu karara karşı acele itiraz yoluna başvurulabilir.

Beyanname içeriğinde meydana gelen her değişiklik, iki hafta içinde, gerekli belgelerle birlikte yeni bir beyanname ile aynı makama bildirilir.

Birinci fıkra hükmü, değişikliğe ilişkin beyannameler hakkında da uygulanır.

Sorumlu müdürün bu görevden ayrılması halinde, yenisi tayin edilinceye kadar sorumluluk yayın sahibine veya temsilcisine aittir.

Süreli yayın sahibinin hakkını kaybetmesi

MADDE 9. - Süreli yayın sahibinin beyanname verdiği tarihten itibaren bir sene içinde süreli yayın yayımlanmaz veya yayımlandıktan sonra yayıma üç yıl müddetle ara verilirse beyanname hükümsüz kalır ve sağladığı hak ortadan kalkar.

556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümleri saklıdır. Ancak, bu Kanunun yürürlük tarihinde 5680 sayılı Basın Kanunu gereği mevkute neşredenler, 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümleri gereği mevkute neşretmekten alıkonulamazlar.
Teslim yükümlülüğü

MADDE 10. - Basımcı, bastığı her türlü yayının imzalı iki nüshasını, dağıtım veya yayımın yapıldığı gün, mahallin Cumhuriyet Başsavcılığına teslim etmekle yükümlüdür.

Bu yükümlülük, basılmış eserin içerik ve biçim yönünden herhangi bir değişikliği içeren daha sonraki basımları ile tıpkı basımları için de geçerlidir.

Basımcıya bu yükümlülüğünü yerine getirdiğine dair bir alındı belgesi verilir.

Cezai sorumluluk

MADDE 11. - Basılmış eserler yoluyla işlenen suç yayım anında oluşur.

Süreli yayınlar ve süresiz yayınlar yoluyla işlenen suçlardan eser sahibi sorumludur.

Süreli yayınlarda eser sahibinin belli olmaması veya yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında bulunması nedeniyle Türkiye'de yargılanamaması veya verilecek cezanın eser sahibinin diğer bir suçtan dolayı kesin hükümle mahkûm olduğu cezaya etki etmemesi hallerinde, sorumlu müdür ve yayın yönetmeni, genel yayın yönetmeni, editör, basın danışmanı gibi sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili sorumlu olur. Ancak bu eserin sorumlu müdürün ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkilinin karşı çıkmasına rağmen yayımlanması halinde, bundan doğan sorumluluk yayımlatana aittir.

Süresiz yayınlarda eser sahibinin belli olmaması veya yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında olması nedeniyle Türkiye'de yargılanamaması veya verilecek cezanın eser sahibinin diğer bir suçtan dolayı kesin hükümle mahkûm olduğu cezaya etki etmemesi hallerinde yayımcı; yayımcının belli olmaması veya basım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında olması nedeniyle Türkiye'de yargılanamaması hallerinde ise basımcı sorumlu olur.

Yukarıdaki hükümler, süreli yayınlar ve süresiz yayınlar için bu Kanunda aranan şartlara uyulmaksızın yapılan yayınlar hakkında da uygulanır.

Haber kaynağı

MADDE 12. - Süreli yayın sahibi, sorumlu müdür ve eser sahibi, bilgi ve belge dahil her türlü haber kaynaklarını açıklamaya ve bu konuda tanıklık yapmaya zorlanamaz.
Hukukî sorumluluk

MADDE 13. - Basılmış eserler yoluyla işlenen fiillerden doğan maddî ve manevî zararlardan dolayı süreli yayınlarda, eser sahibi ile yayın sahibi ve varsa temsilcisi, süresiz yayınlarda ise eser sahibi ile yayımcı, yayımcının belli olmaması halinde ise basımcı müştereken ve müteselsilen sorumludur.

Bu hüküm, süreli veya süreli olmayan yayınlarda yayın sahibi, marka veya lisans sahibi, kiralayan, işleten veya herhangi bir sıfatla yayımlayan, yayımcı gibi hareket eden gerçek veya tüzel kişiler hakkında da uygulanır. Tüzel kişi şirketse, anonim şirketlerde yönetim kurulu başkanı, diğer şirketlerde en üst yönetici, şirket ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.

Zararı doğuran fiilin işlenmesinden sonra yayının her ne surette olursa olsun devredilmesi, başka bir yayınla birleştirilmesi veya sahibi olan gerçek veya tüzel kişinin herhangi bir surette değişmesi halinde, yayını devir alan, birleşen ve her ne surette olursa olsun yayın sahibi gibi hareket eden gerçek ve tüzel kişiler ve anonim şirketlerde yönetim kurulu başkanı, diğer şirketlerde üst yönetici, bu fiil nedeniyle hükmedilecek tazminattan birinci ve ikinci fıkrada sayılanlarla birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.

Düzeltme ve cevap

MADDE 14. - Süreli yayınlarda kişilerin şeref ve haysiyetini ihlâl edici veya kişilerle ilgili gerçeğe aykırı yayım yapılması halinde, bundan zarar gören kişinin yayım tarihinden itibaren iki ay içinde göndereceği suç unsuru içermeyen, üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olmayan düzeltme ve cevap yazısını; sorumlu müdür hiçbir düzeltme ve ekleme yapmaksızın, günlük süreli yayınlarda yazıyı aldığı tarihten itibaren en geç üç gün içinde, diğer süreli yayınlarda yazıyı aldığı tarihten itibaren üç günden sonraki ilk nüshada, ilgili yayının yer aldığı sayfa ve sütunlarda, aynı puntolarla ve aynı şekilde yayımlamak zorundadır.

Düzeltme ve cevapta, buna neden olan eser belirtilir. Düzeltme ve cevap, ilgili yazıdan uzun olamaz. Düzeltme ve cevaba neden olan eserin yirmi satırdan az yazı veya resim veya karikatür olması hallerinde düzeltme ve cevap otuz satırı geçemez.

Süreli yayının birden fazla yerde basılması halinde, düzeltme ve cevap yazısı, düzeltme ve cevap hakkının kullanılmasına sebebiyet veren eserin yayımlandığı bütün baskılarda yayımlanır.

Düzeltme ve cevabın birinci fıkrada belirlenen süreler içinde yayımlanmaması halinde yayım için tanınan sürenin bitiminden itibaren, birinci fıkra hükümlerine aykırı şekilde yayımlanması halinde ise yayım tarihinden itibaren onbeş gün içinde cevap ve düzeltme talep eden kişi, bulunduğu yer sulh ceza hâkiminden yayımın yapılmasına veya bu Kanun hükümlerine uygun olarak yapılmasına karar verilmesini isteyebilir. Sulh ceza hâkimi bu istemi üç gün içerisinde, duruşma yapmaksızın, karara bağlar.

Sulh ceza hâkiminin kararına karşı acele itiraz yoluna gidilebilir. Yetkili makam üç gün içinde itirazı inceleyerek karar verir. Yetkili makamın kararı kesindir.

Düzeltme ve cevabın yayımlanmasına hâkim tarafından karar verilmesi halinde, birinci fıkradaki süreler, sulh ceza hâkiminin kararına itiraz edilmemişse kararın kesinleştiği tarihten, itiraz edilmişse yetkili makamın kararının tebliği tarihinden itibaren başlar.

Düzeltme ve cevap hakkına sahip olan kişinin ölmesi halinde bu hak, mirasçılardan biri tarafından kullanılabilir. Bu durumda, birinci fıkradaki iki aylık düzeltme ve cevap hakkı süresine bir ay ilave edilir.

Zorunlu bilgileri göstermeme

MADDE 15. - 4 üncü maddeye göre basılmış eserlerde gösterilmesi öngörülen hususların gösterilmemesi veya gerçeğe aykırı olarak gösterilmesi halinde, süreli yayınlarda sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili, süresiz yayınlarda yayımcı ve adını ve adresini göstermeyen veya yanlış gösteren basımcı beşyüzmilyon liradan yirmimilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Bu ceza, bölgesel süreli yayınlarda ikimilyar liradan, yaygın süreli yayınlarda beşmilyar liradan az olamaz.

Durdurulan yayının yayımına devam etme

MADDE 16. - 8 inci maddeye göre mahkeme kararıyla durdurulan yayına, usulüne uygun beyanname vermeden veya değişiklikleri bildirmeden devam edilmesi halinde yayın sahibi, sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili birmilyar liradan onbeş milyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Bu ceza, bölgesel süreli yayınlarda beşmilyar liradan, yaygın süreli yayınlarda onmilyar liradan az olamaz.

Teslim yükümlülüğüne uymama

MADDE 17. - 10 uncu maddeye göre teslim yükümlülüğünü yerine getirmeyen basımcı, üçyüzmilyon liradan birmilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır.

Düzeltme ve cevabın yayımlanmaması

MADDE 18. - Düzeltme ve cevabın yayımlanmasına ilişkin kesinleşmiş hâkim kararlarına uymayan sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili onmilyar liradan yüzellimilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Ağır para cezası, bölgesel süreli yayınlarda yirmimilyar liradan, yaygın süreli yayınlarda ellimilyar liradan az olamaz.

Sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili hakkında verilen ağır para cezasının ödenmesinden yayın sahibi, sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili ile birlikte müteselsilen sorumludur.

Düzeltme ve cevap yazısının yayımlanmaması veya 14 üncü maddenin birinci fıkrasında belirtilen şartlara uyulmaksızın yayımlanması hallerinde hâkim ayrıca, masraflar yayın sahibi tarafından karşılanmak üzere, bu yazının tirajı yüzbinin üzerinde olan iki gazetede ilân şeklinde yayımlanmasına da karar verir.

Yargıyı etkileme

MADDE 19. - Hazırlık soruşturmasının başlamasından takipsizlik kararı verilmesine veya kamu davasının açılmasına kadar geçen süre içerisinde, Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme işlemlerinin ve soruşturma ile ilgili diğer belgelerin içeriğini yayımlayan kimse, ikimilyar liradan ellimilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Bu ceza, bölgesel süreli yayınlarda onmilyar liradan, yaygın süreli yayınlarda yirmimilyar liradan az olamaz.

Görülmekte olan bir dava kesin kararla sonuçlanıncaya kadar, bu dava ile ilgili hâkim veya mahkeme işlemleri hakkında mütalaa yayımlayan kişiler hakkında da birinci fıkrada yer alan cezalar uygulanır.

Cinsel saldırı, cinayet ve intihara özendirme

MADDE 20. - Cinsel saldırı, cinayet ve intihar olayları hakkında, haber vermenin sınırlarını aşan ve okuyucuyu bu tür fiillere özendirebilecek nitelikte olan yazı ve resim yayımlayanlar birmilyar liradan yirmimilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Bu ceza bölgesel süreli yayınlarda ikimilyar liradan, yaygın süreli yayınlarda onmilyar liradan az olamaz.

Kimliğin açıklanmaması

MADDE 21. - Süreli yayınlarda;

a) 22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununa göre evlenmeleri yasaklanmış olan kimseler arasındaki cinsel ilişkiyle ilgili haberlerde bu kişilerin,

b) 1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 414, 415, 416, 421, 423, 429, 430, 435 ve 436 ncı maddelerinde yazılı cürümlere ilişkin haberlerde mağdurların,

c) Onsekiz yaşından küçük olan suç faili veya mağdurlarının,

Kimliklerini açıklayacak ya da tanınmalarına yol açacak şekilde yayın yapanlar birmilyar liradan yirmimilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Bu ceza bölgesel süreli yayınlarda ikimilyar liradan, yaygın süreli yayınlarda onmilyar liradan az olamaz.

Basılmış eserleri engelleme, tahrip ve bozma

MADDE 22. - Kanuna uygun olarak basılmış eserleri, bunların yayımını veya dağıtımını veya satışını önlemek amacıyla tahrip eden veya bozan kimse, fiili daha ağır bir suç teşkil etmediği takdirde, bir yıla kadar hapis ve birmilyar liradan beşmilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır.

Kanunun aradığı şartlara uyulmasına rağmen süreli ve süresiz yayınların basılmasını, yayımını, dağıtımını veya satışını şiddet veya tehditle engelleyen kimse, fiili daha ağır bir suç teşkil etmediği takdirde, iki yıla kadar hapis ve ikimilyar liradan onmilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır.

Yukarıdaki fıkralarda öngörülen fiiller, umumi mahalde veya matbaanın veya umuma satış yapan veya dağıtım yapan yerlerde birden fazla kişi tarafından işlendiği takdirde verilecek ceza yarıya kadar artırılır.

Süreli yayınların dağıtımı

MADDE 23. - Süreli yayınların dağıtımını yapan kişiler, kendilerinden dağıtımı istenen yayınları, dağıtımını yaptıkları diğer yayınlar için aldıkları satış fiyatı, tiraj ve sayfa sayısına göre belirlenen dağıtım ücretini aşmayacak bir bedel karşılığında, dağıtmakla yükümlüdürler. Bu yükümlülüğe aykırı davrananlar, dağıtımından kaçındıkları yayının toplam bedelinin on misli ağır para cezasıyla cezalandırılırlar.

Süreli yayınları perakende olarak satışa sunan gerçek veya tüzel kişiler, aynı anda diledikleri kadar dağıtım şirketiyle anlaşıp diledikleri yayınları satabilirler. Hiç kimse, bu kişilere, rakip yayınları satmama yükümlülüğü getiremez ve bu yayınları satmama koşuluna bağlı olan veya bu sonucu doğuracak edimlerde bulunamaz.

Yeniden yayım

MADDE 24. - Bir süreli yayında yayımlanmış haber, yazı ve resimleri kaynak göstermeksizin yeniden yayımlayanlar beşmilyar liradan onmilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılırlar.

Bu eserleri, yeniden yayım hakkı saklı tutulmuş olmasına rağmen, süreli yayın sahibinin izni olmadan yeniden yayımlayanlar yirmimilyar liradan kırkmilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılırlar.

El koyma, dağıtım ve satış yasağı

MADDE 25. - Soruşturma için sübut vasıtası olarak her türlü basılmış eserin en fazla üç adedine Cumhuriyet savcısı, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kolluk el koyabilir.

Soruşturma veya kovuşturmanın başlatılmış olması şartıyla 25.7.1951 tarihli ve 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanunda, Anayasanın 174 üncü maddesinde yer alan inkılap kanunlarında, 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 146 ncı maddesinin ikinci fıkrasında, 153 üncü maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarında, 155 inci maddesinde, 311 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, 312 nci maddesinin ikinci ve dördüncü fıkralarında, 312/a maddesinde ve 12.4.1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 7 nci maddesinin ikinci ve beşinci fıkralarında öngörülen suçlarla ilgili olarak basılmış eserlerin tamamına hâkim kararıyla el konulabilir.

Hangi dilde olursa olsun Türkiye dışında basılan süreli veya süresiz yayın ve gazetelerin ikinci fıkrada belirtilen suçları içerdiklerine dair kuvvetli delil bulunması halinde, bunların Türkiye'de dağıtılması veya satışa sunulması, Cumhuriyet Başsavcılığının talebi üzerine sulh ceza hâkiminin kararı ile yasaklanabilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet Başsavcılığının kararı yeterlidir. Bu karar en geç yirmidört saat içinde hâkimin onayına sunulur. Kırksekiz saat içinde hâkim tarafından onaylanmaması halinde Cumhuriyet Başsavcılığının kararı hükümsüz kalır.

Yukarıdaki fıkra uyarınca yasaklanmış yayın veya gazeteleri bilerek dağıtanlar veya satışa sunanlar bu yayınlar yoluyla işlenen suçlardan eser sahibi gibi sorumludurlar.

Dava süreleri

MADDE 26. - Basılmış eserler yoluyla işlenen veya bu Kanunda öngörülen diğer suçlarla ilgili ceza davalarının günlük süreli yayınlar yönünden iki ay, diğer basılmış eserler yönünden dört ay içinde açılması zorunludur.

Bu süreler basılmış eserlerin Cumhuriyet Başsavcılığına teslim edildiği tarihten başlar. Basılmış eserlerin Cumhuriyet Başsavcılığına teslim edilmemesi halinde yukarıdaki sürelerin başlama tarihi, suçu oluşturan fiilin Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından öğrenildiği tarihtir. Ancak bu süreler, Türk Ceza Kanununun dava zamanaşımına ilişkin maddesinde öngörülen süreleri aşamaz.

Sorumlu müdürün ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkilinin karşı çıkmasına rağmen yayımlatıldığı iddia edilen eserden dolayı yayımlatan aleyhine açılacak dava yönünden süre, sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili hakkında verilecek beraat kararının kesinleşmesinden itibaren başlar.

Sorumlu müdürün yayımlanan eserin sahibini bildirmesi durumunda, eser sahibi aleyhine açılacak davada süre, bildirim tarihinden itibaren başlar.

Kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda dava açma süreleri, suç için kanunun öngördüğü dava zamanaşımı süresini aşmamak şartıyla, suçun işlendiğinin öğrenildiği tarihten başlar.

Kamu davasının açılması izin veya karar alınmasına bağlı olan suçlarda, izin veya karar için gerekli başvurunun yapılmasıyla dava açma süresi durur. Durma süresi iki ayı geçemez.

Görevli mahkemeler ve yargılama usulü

MADDE 27. - Basılmış eserler yoluyla işlenen veya bu Kanunda öngörülen diğer suçlardan dolayı açılan davalardan, ağır ceza işlerinden olanlar ağır ceza mahkemelerinde, diğerleri asliye ceza mahkemelerinde görülür.

Bir yerde ağır ceza veya asliye ceza mahkemesinin birden fazla dairesi bulunması halinde bu davalar iki numaralı mahkemede görülür.

Basılmış eserler yoluyla işlenen veya bu Kanunda öngörülen diğer suçlara ilişkin davalar acele işlerden sayılır.

Hürriyeti bağlayıcı cezaya çevirme yasağı

MADDE 28. - 18 inci ve 22 nci maddelerdeki suçlar dışında bu Kanunda öngörülen suçlar için hükmedilen para cezaları, hürriyeti bağlayıcı cezaya çevrilemez.

Tebligat

MADDE 29. - Süreli yayının yönetim yeri, tebligat işlemleri yönünden, yayın sahibinin ve temsilcisinin, görevi devam ettiği sürece sorumlu müdürün yerleşim yeri sayılır.

Yürürlükten kaldırılan hükümler

MADDE 30. - 15.7.1950 tarihli ve 5680 sayılı Basın Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır.

GEÇİCİ MADDE 1. - Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce yayımlanmakta olan süreli yayınların sahibi, sorumlu müdürü, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren otuz gün içinde yayınlarının türünü yönetim yerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına bildirmek zorundadır. Bu süre içerisinde bildirim yükümlülüğüne uyulmaması halinde yayın sahibi, sorumlu müdür, beşyüzmilyon liradan yirmimilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Bu ceza bölgesel süreli yayınlarda ikimilyar liradan, yaygın süreli yayınlarda beşmilyar liradan az olamaz.

GEÇİCİ MADDE 2. - Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmakta olan süreli yayınların temsilcisi ve sorumlu müdürleri, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içerisinde süreli yayının basım ve yayımını bu Kanunda öngörülen hükümlere uygun hale getirirler.

Yürürlük

MADDE 31.- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 32. - Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

Murat Belge

Entelektüel izolasyon

Avrupa’daki belirli –ve güçlü- bir eğilimi eleştirmek için, “kale Avrupa” veya “Avrupa şatosu” gibi deyimler kullanırız. Ama Türkiye Cumhuriyeti de, kurulduğundan itibaren, böyle bir “kale” görünümü almıştı. Dünyadaki 1929 buhranı gibi kapitalizm krizlerine karşı daha dayanıklı olmak için –“devletçilik”le birlikte- bu gibi tedbirlere başvurulduğunu düşünmek de mümkün. Atatürk’ün Türkiye’yi böylesine kapatmak istemediği, ekonomik alanda da, İnönü’ye çok sevimli görünen izolasyonist devletçiliktense, daha serbest bir “laissez-faire” anlayışından yana olduğunu savunmak da aynı şekilde mümkün. Ama burada sorun Atatürk’ün veya başka birinin bireysel ideolojisinden çok, o dönemin Türk intelligentsia’sının kolektif bilinciyle ilgili bir şey. Balkan Savaşı ve Kurtuluş Savaşı sonrasına geldiğimizde (önceki olayları şimdilik unutalım) bu bilinç tamamen zenofobikleşmişti. Ülkenin kendine seçtiği ekonomik-politik yol da dışa açılmayı gerektiren bir şey değildi.

Böylece, ulusal sanayii dış rekabetten korumak için gümrük duvarları nasıl yükseldiyse, düşünce dünyamızı zehirli dış etkilerden korumak için entelektüel gümrüğün duvarları daha da yükseltildi. Bunun önemli bir istisnası kırklarda, Hasan Âli’nin bakanlığı sırasında, dünya klasiklerinin çevrilerek yayımlanmasıdır. Ama bunlar, adı üstünde, “klasik”lerdi; çağdaş düşünce akımlarıyla bir ilgileri yoktu. Bakanlığın ilgileri de çağdaş düşünce akımlarına kadar uzanmıyordu.

Çeviri önemli bir şey. Ama medeni bir ülke, bir yandan mümkün olduğu kadar geniş bir yelpaze içinde birçok çeviri yaparken, bir yandan da, “mektep medrese” görmüş nüfusuna, çeviriyi beklemeden kendi okumasına yeterli bir “yabancı dil” eğitimi verir. Türkiye’de Milli Eğitim Bakanlığı bunu yapmayı bugüne kadar başarmış değil (“Neyi başarmış” diye de sorabilirsiniz elbette. Cevap uzun yer tutmaz). Yıllar yılı, İngilizce öğrenmeme garantisi teşkil eden gatenby kitaplarından vazgeçemeyen bir bakanlık, herhalde dünyayı yakından izleyen bir bakanlık olamazdı. Bakanlığın bu alandaki tutumu, bir yabancı dil öğretme formel gereğiyle “yabancı”ya duyulan psikolojik-bilinçaltı nefret ve korku arasındaki diyalektiğin sonucu gibidir.

Bundan önce de çeşitli yazılarda değinmişimdir: Türkiye’nin entelektüel hayatının temellerini 1890-1905 arasında doğmuş kuşaktan yetişmiş kişilerin attığını söylemek mümkündür. Bunlar, Cumhuriyet’in kurulduğu yıl 18 ila 33 yaşlarına gelmiş insanlardı. Yani, entelektüel formasyonlarını, Cumhuriyet kurulmadan önce büyük ölçüde tamamlamışlardı. Fuat Köprülü ve Ömer Lütfü Barkan, Şevket Süreyya ile Ahmet Hamdi Başar, Ahmet Hamdi Tanpınar ile Mesut Cemil, Nusret Hızır ile Arif Müfit Mansel veya Besim Darkot, Nurullah Ataç ile Hilmi Ziya Ülken, kendi alanlarında öncü ve bugün dahi aşılmamış birer zirve olarak duran daha nice aydın, akademik, sanatçı, düşünür ve politikacı bunların arasında şimdi aklıma gelen birkaç tanesi. Başlıca özellikleri, yukarıda söylediğim gibi, formasyonlarını Cumhuriyet’in kurulmasından önce ve özellikle de dış dünyayı izleyerek, öğrenerek tamamlamış veya en azından formasyonun temel taşlarını yerli yerine koymuş olmalarıdır. Yaşadıkları yıllarda, üstüne bastıkları toprak durmadan sallanıyordu. Toplum bir yıkıma doğru gidiyordu. Öğrenmek ve öğrendiklerini iyi öğrenmek zorundaydılar. Hepsi ciddi aydınlardı.

Sonra gene kapandık. “Biz bize benzeriz” dedik. Kimseye benzememek için (ya da benzemediğimize kendimizi inandırmak için) az buz çabalamadık. Yukarıdaki listede adı geçenlerden bazıları da bu çabaya omuz vermiştir. Bu kadar çaba karşısında sonuç almamak, hiç başarı kazanamamak da mümkün değil. Yani, sonuçta tam istediğimiz kadar olmasa da, epey benzersiz olmayı başardık.

Sonuçlarını bugün de yaşıyoruz. Yaşamaya daha bir zaman devam edeceğiz herhalde. Ama buna karşı eğilimler de epeydir var ve artık iyice güçleniyor. Bu “entelektüel izolasyon” konusu çok önemli olduğu için biraz daha üzerinde durmak istiyorum.

06.06.2008
CUMA

ezberbozan’ın manifestosu

ezberbozan, blog yolculuğuna yeryüzünde anlaşılmayacak hiçbir şey yoktur diye başlıyor

Bilginin kasıtlı bir biçimde saklanması, parçalanması,

çarpıtılarak gerçeğin örtülmesine karşı bilgiyi birleştirmeyi, bunu hakikatle, dolayısıyla günlük hayatla ilişkilendirmeyi

ve anlaşılır bir biçimde herkesin kullanımına sunmayı amaçlıyor ezberbozan, halktan kopuk elitist ve

salt akademik tavrı benimsemeyecek Günlük olayları birbiriyle irtibatlandırarak, gerçeğin üzerindeki sanal bilgileri

kaldıracak, makyajı temizleyecek Yeniden üretilen asıl bilgiyi de en net ve anlaşılır şekilde okuyucusuyla paylaşacak

Dolayısıyla yayınlanan her metin sizin ve sevdiklerinizin

( ya da sevmediklerinizin )

bugunünü ve geleceğini doğrudan etkileyecek ezberbozan  bu etkinin hep iyilikler yönünde olması için

çabalayacak  ezberbozan iyiliklere yönelik sözü olan herkesle buluşmak isteyecek, ortak

paydası iyilikler olan bütün projeleri destekleyecek ezberbozan bu topraklara ait kültürel hafızayı koruyabilen yazarların

özgün eserlerini de yayınlayacak Sözün bittiği yerde yeni bir söz dizimi ile okuyucusuyla birlikte yeni anlamlara açılacak

ezberbozan okuryazar'lara aslında birbirini tamamlayan

farklı kategorilerde yayınladığı metinlerle ulaşacak.

2 Nisan 2008
Hadi ULUENGİN
 huluengin@hurriyet.com.tr

AKP’ye yalan emsál

"STATÜKO zaptiyeleri" yine yalan söylüyorlar. Yine işkembe-i kübradan atıyorlar.

Eh, AKP’ye yönelik "hukuki darbe"de minareye kılıf gerekiyor ya, uydur bakalım.

Dolayısıyla, son bir haftadır da aşağıdaki tahrifatı dillerine ve kalemlerine doladılar.

Önce, hiç utanmadan ve hiç sıkılmadan, "böyle şeyler Batı’da da olur" diye girizgáh yapıyor ve hemen ardından, Belçika’daki "Flaman Bloku" partisinden dem vuruyorlar.

Zira, "VB" kısaltmasını kullanan bu şoven ve ırkçı kurum, dört yıldır yine aynı rumuz altında, fakat "Flaman Çıkarları" (Vlaams Belang) ismiyle siyaset sahnesine çıkıyor.

İşte bizim hazretler de buradan hareketle, aynı partinin yasaklandığını yumurtluyorlar.

Tekrarlıyorum, böyle bir mugaláta baştan sona kadar yalandır ve de kuyruklu yalandır.

* * *

HAYIR, tahrifatın aksine, Belçika Danıştay’ı "Flaman Bloku"nu asla yasaklamadı.

Bu parti 14 Kasım 2004’deki Anvers kongresiyle kendini gönüllü olarak feshetti.

İsim değiştirdi ve daha o an, tamamen aynı program ve üyeler etrafında tekrar kuruldu.

Bunun ilk nedenini, yerel seçimler arifesinde "imaj yenilemek" çabası oluşturuyordu.

Diğeri ise, Gent şehir mahkemesi partinin yan örgütlerini "ırkçılık" suçlamasıyla ağır para cezasına çarptırdığı için, "papelleri kaptırmamak" açıkgözlüğünden kaynaklanıyordu.

Ve Kuzey’de yüzde yirmi oy alan "VB" hálen Parlemanto’da 19 temsilciye sahiptir.

Dolayısıyla, sakın ha, bizim "statüko zaptiyeleri" demokratik hukukla özdeşleşmiş o Benelüks ülkesini "despotik hukuk" sultası altındaki Türkiye’ye bir daha örnek vermesin.

Yalanı dahi yüzlerine gözlerine bulaştırıyorlar ki, sipsivri Pinokyo burunları uzuyor.

* * *

ÖTE yandan, bırakın Belçika’yı falan, rejimin kökleştiği bütün çoğulcu ülkelerde ne zırt pırt parti kapatılır; ne de kapatılması için, gazete kupüründen "iddianame" hazırlanır.

Demokrasiler çocuk oyuncağı değildir. Onların ayrılmaz parçası olan siyasi kurumlar ise "hakimler"in iki dudağı arasından çıkacak fetváların yaz - boz tahtası hiç değildir.

Ve yegáne yasaklama istisnalarını, şiddeti fiilen savunmak; başka ülke casusu olmak ve evrensel hukuk tarafından insanlık suçu addedilen Nazizmi álenen sahiplenmek oluşturur.

Zaten 2. Savaşı nihayetinden itibaren yakın Avrupa tarihi incelendiğinde, sonsuz nadir de olsa, kapatılmış tüm siyasi kurumların yukarıdaki kategoriler içinde yer aldığı ortaya çıkar

* * *

NİTEKİM, Bask tedhiş örgütü "ETA"nın legal kolu olduğunu bağıran ve hep çeşitli isimler altında zuhur eden "Batasuna", konjonktüre göre, İspanya’da ara sıra yasaklanmıştır.

Ama daha geçen ay gerçekleşen seçimlere de "Aukera Guztiak" adıyla katılmıştır.

Öte yandan, Batı Alman Komünist Partisi "KPD"nin 1956 yılında kapatılması, söz konusu kurumun Doğu Berlin tarafından idare ve finanse edildiğinin ispatıyla gerçekleşmiştir.

Fakat yine de 1968’den itibaren "DKP" adıyla tekrar faaliyet göstermeye başlamıştır.

Ancaaak, kasten cımbızla seçtiğim bu çok istisnai iki örneğe rağmen ne Kuzey İrlanda’daki "İRA" terörünün uzantısı olan "Sinn Fein" Birleşik Krallık’ta; ne, táa 1946’dan beri neo -faşizmin kitle partisi oluşturan "MSI" İtalya’da; ne de, her ikisi birden neo-nazizmle gerdeğe giren "NPD" Almanya’da ve "FPÖ" Avusturya’da siyaset sahnesinden uzaklaştırılmışlardır.

Eee, AKP yasağına emsál arayanlara göre hani "Batı’da da böyle şeyler oluyordu?"

* * *

EVET evet, bizim "statüko zaptiyeleri"nin özrü ve yalanı kabahatinden de büyük.

İslami hassasiyetten demokratik bir kurum olan AKP’yi yukarıdaki partilerle kıyaslamaya kalkışmak cüretkárlığı yetmiyormuş gibi, bir de minareye kılıf ararken, o kılıfın örnek verdikleri klise kulesine dahi hiç uymadığını bilemeyecek kadar cehalet sergiliyorlar.

Onların yalanından kim ölmüş? Ama gerçeği haykırmak da demokratların boyun borcu.

İktidar partisini kapatmak intihar eyleminden farksız Londra'da Arapça yayımlanan Kuds ül Arabi gazetesi

İktidar partisini kapatmak intihar eyleminden farksız

Türkiye'deki laikler, adil

bir yargının siyasetten

uzak durması

gerektiğini göz ardı

ederek, AKP'ye karşı bir kez daha yargıya

başvuruyor.

Seçmenlerin yarısının desteklediği bir partiyi

kapatmak protestolara yol açar ve ekonomiye

çöküşe götürür

07/04/2008

ABDULVEHHAB EL EFENDİ

Türkiye'de Anayasa Mahkemesi'nin iktidardaki AKP'nin

kapatılmasını görüşmeyi kabul etmesi, Kemalist

seçkinlerin demokrasiye darbe vurma amaçlı entrikacı niyetini gösteriyor.

Bu, Kemalistlerin darbeye ilk başvuruşu değil.

Hatta kendi saflarındaki ılımlılara karşı da darbe yaptılar.

Ordu 1960'da, ilk demokratik seçimleri kazanan Menderes'e darbe yaptı.

Menderes döneminde Türkiye en uzun süreli ekonomik kalkınmayı yaşamış, NATO üyesi olma başarısı göstermişti. Fakat Kemalistler Menderes'in bazı politikalarına karşı çıktı. Bunların en belirgini Müslümanlara ibadet özgürlüğü verilmesiydi. Menderes'i devirip idam ettiler.

İstikrarsızlık ve şiddetin yayılmasının gerektirdiği 1980 darbesi bir yana, Refah Partisi lideri Erbakan'ın hükümetini iktidardan eden 'postmodern darbe'yse, demokrasiyi devirme yönteminin ileri bir adımıydı. Zira ordu tanklarını hareket ettirme ihtiyacı duymadı; koalisyon hükümetini devirmek için siyasi nüfuzunu ve ardından da Erbakan'ı yasaklamak için yargıyı kullandı. Bu kez ortada bitirilecek bir koalisyon yoktu. Zira AKP mecliste mutlak çoğunluğa sahipti. Dolayısıyla,

yargı silahını kullanmaktan başka seçenek de yoktu.

Kemalistler, ülkenin cumhurbaşkanının AKP'den seçilmesi durumunda laikliğin tehdit altına gireceği iddiasıyla, halkı Erdoğan hükümetine karşı kışkırtmaya çalışarak geçen yaz bir başka oyun oynamaya giriştiler. Fakat Erdoğan seçim çağrısı yapmıştı ki, bu seçimde Kemalistler ağır kayba uğradı.

Görünen o ki son yargı darbesi, ordu ve yargıdaki entrikacı seçkinlerin halkın iktidarına karşı bir başka ümitsiz girişimi.

Türk halkı bu seçkinleri reddetti ve AKP'nin uygar eğilimlerini kabul etti. Hiç kuşkusuz yargının bu şekilde kullanılmasının bu seçkinler üzerinde sonuçları olacak; yargı ve ordunun reform edilmesi çağrılarını artıracaktır. Zira yargı darbesi orduya ihtiyaç duymakta; seçmenlerin yarısının desteklediği bir partinin kapatılması, hiç kuşkusuz protestolar doğuracak. Dahası, darbe başarılı olursa ekonomi çökeceği için bu bir intihar eylemidir. AB üyeliği şansının zaten zayıf olması bir yana, ülkenin uluslararası konumu öldürücü bir darbe alacaktır.

Gerçek yargının, demokrasinin en güçlü dinamiği olması gerekir.

Adil bir yargı düzeninin rolü siyasi çekişmelerden uzak olmasına dayanır. Ancak, yargının kendisi halk desteğini kaybetmiş bir siyasi hareketi savunan mafyaya dönüşürse, aslında diktatörlerin rakiplerini bastırmak için kullandığı zayıf yargı organlarında olduğu gibi despotizmi dayatma aracına dönüşmüştür. İdamından yaklaşık 30 yıl sonra Menderes'e itibarı iade edildi, kendisi ve idam edilen arkadaşlarına resmi af çıkarıldı. Bununla da kalınmadı, Aydın'daki üniversiteye ve İzmir'deki havaalanına Menderes'in ismi verildi. Bu durum, despot ve zulmün ömrünün kısa olduğunun bir başka kanıtı.

Geçen yaz cumhurbaşkanlığı seçimi üzerine gürültü koparken, Türkiye'nin istikrarından epey endişelendim ve krizin nasıl idare edilmesi gerektiğine dair tavsiyelerde bulunmak için Erdoğan hükümetinde görev yapan bir arkadaşımla bağlantı kurdum. Başbakanın çatışmanın akıbeti konusunda kendisinden epey emin olduğu sürpriziyle karşılaştım. Günler onun tutumunun doğruluğunu gösterdi. Bu nedenle bu kez aynı endişelere kapılmadım.

Hatta son fırtınanın öncekiler gibi yatışacağından, hatta belki Menderes döneminden beri gömülmeyi bekleyen Kemalist aşırılıkçılığın naaşının son çivisi olacağından emin buldum kendimi..

(Londra'da Arapça yayımlanan Kuds ül Arabi gazetesi, 4 Nisan 2008)

"makaleden öte haberden önemli yazı"

'Kanun-ı esasi Kur'an-ı azim ü şandır'

Neden ve nereye kadar AKP?

Avni Özgürel

23/01/2008

Önce iki anlamlı günü hatırlatmak istiyorum.

İlki 23 Nisan 1920. Yer: Ankara...

Müdafayı
Hukuk cemiyetlerince seçilen 115 mebus, Mustafa Kemal'in isteği üzerine özellikle cuma
gününe denk getirilen merasimle BMM çatısı altında bir araya geldi.

Hacı Bayram Camii'nde
kılınan cuma namazını takiben okunan hatim duası sonrasında eller üzerinde taşınan
Sancak-ı Şerif ve Hilye-i Şerif'le meclis binasına gelindi...

Aynı anda yine Mustafa Kemal'in

yayımladığı genelgeye uyularak yurdun dört bir köşesindeki tüm camilerde sala verildi, hatm-ı şerif, Buhari ve mevlid okundu...

Oturum açıldığında kürsünün ardındaki levhada

'İşlerinizde
meşveret ediniz'

ayeti yazılıydı...

Hatırlatmak istediğim ikinci özel gün 7 Şubat 1923.

Yer: Balıkesir, Zağnos Paşa Camii...

Milli Mücadele'nin kazanıldığı, herkesin zihninde

' Bundan sonra ne olacak'

sorusunun olduğu,
cumhuriyetin ilanının sekiz ay öncesi.

BMM Başkanı sıfatıyla Mustafa Kemal, metni üzerinde
büyük din âlimi Hasan Basri Çantay'la birlikte çalıştığı cuma hutbesi için kürsüdedir.

Besmeleyle başlar sözlerine. Hutbenin üçüncü cümlesi şudur:

'Kanun-ı esasi Kur'an-ı azim ü şandır'

Bu iki günün havasını aktarmaktan maksadım Cumhuriyet'in modernleşme projesi tatbike

konulduğunda doğan tereddüdün ve kabaran itirazların durup dururken meydana gelmediğine işaret etmek içindir...

O günlerin ortamında karşı çıkışların, muhalefetin nasıl susturulduğu sır değil...

Ancak aradan

bunca yıl geçtikten sonra da modernleşme projesiyle ilgili bir değerlendirme yapılırken

'dayatma' sözcüğünü kullanan kişi, sözünün önü ardı dinlenmeye gerek görülmeksizin Atatürk
aleyhtarlığıyla suçlanır.

Oysa yapılanların mahiyetiyle değil yöntemiyle alakalıdır bu hüküm
ve cümle âlem bilir ki doğrudur...

Cumhuriyet'in ilanı yanlış mıdır, saltanat devam etmeli miydi? Hayır...

Türkiye'nin
İngiltere'dekine benzer bir yapı içinde saltanat makamının muhafaza etmesi romantik bir

düşünce olarak bugün dinlenebilir görünse de, akıl, ne 1920'lerin ne sonrasının şartlarında

bunun gerçekçi bir fikir olmadığını kabul eder. Aynı durum devrimler süreci için de
geçerlidir...

************************************************** *************

Hilâfetin kaldırılması meselesine gelindiğinde de 6 Mart 1924 tarihli 431 sayılı
yasanın birinci maddesinde kaldırılanın sadece makam olduğu açıkça ifade edilir:

'Hâlife hâlledilmiştir.

Hilâfet, hükümet ve cumhûriyet mânâ ve mefhûmunda esâsen mündemiç

olduğundan Hilâfet makamı mülgâdır.'

************************************************** *************

Bu düşünce kanunun BMM'de müzakeresi sırasında mebusluğu yanında fıkıh âlimi olan Seyyid

Hoca tarafından yapılan konuşmada ifade edildikten başka, konu üzerinde son konuşmayı
yapan İsmet İnönü'nün

'Tereddüdün hilafetin ilgası noktasında değil, dini açıdan ve kararın

halk tarafından nasıl karşılanacağı meselesinden kaynaklandığı, oysa İslami kurallar aynen

korunacağı için böyle bir endişeye mahal bulunmadığı' ifadesinde de vurgulanmıştır...

Bunları anlatmaktan maksadım, bugün yaşadığımız sancının temelinde halkın Cumhuriyet'in

modernleşme projesine itirazının değil, değişimin devlet katından halk katına tebliğ
anlayışıyla indirmesinin yattığıdır.

Ve şimdi, din eğitimi, türban meselesi, Kürt sorunu vs.

dahil pek çok konuda Atatürk'ün liberal düşüncelerinin isyanlar sebebiyle alınmış olan inzibati tedbirler yüzünden hayata geçirilemeyişinin sancısını çekmekte olduğumuzdur..

Bunun kanıtı da yapılan bütün anketlerde 'Şer'i bir düzene geçilmesinden yana mısınız'

sorusuna toplumun ezici bir çoğunluğun

'Hayır'

cevabı vermiş olmasıdır...

AKP'ye vücut veren düşüncenin arka planını bilemem, ama kanımca Tayyip Erdoğan

çevresinde kenetlenen kadronun zihinlerinde ne olursa olsun bu noktada tarihin kendilerine

yüklediği misyonu ifa ettikleri söylenebilir diye düşünüyorum.

Türkiye med ü cezir yaşamaktan yorgun...

Ve sorun, ne İslam, ne laiklik, ne Atatürk.

Mesele yola çıkarken şartların farklı olmasından dolayı tutulamayan orta yolu yakalamak.

Hilâfetin kaldırılması meselesine gelindiğinde de 6 Mart 1924 tarihli 431 sayılı
yasanın birinci maddesinde kaldırılanın sadece makam olduğu açıkça ifade edilir:

'Hâlife hâlledilmiştir.

Hilâfet, hükümet ve cumhûriyet mânâ ve mefhûmunda esâsen mündemiç

olduğundan Hilâfet makamı mülgâdır.'

PAUL LAFARGUE

TEMBELLİK HAKKI  PAUL LAFARGUE

Paul Lafargue (1842-1911); Fransız uyruklu düşünür ve eylem adamı. Küba'nın Santiago kentinde doğdu. Dokuz yaşındayken ailesiyle birlikte göçtüğü Fransa'da Tıp Akademisi'ne yazıldı. Üniversitede, kralcı hükümete karşı giderek genişleyen gençlik devinimine katıldı. Yine aynı dönemde yoğun bir okuma uğraşına daldı. Hegel'den Feuerbach'a, Fourier'den Comte'a kadar pek çok düşünürün yapıtlarını okumasına karşın, özellikle Proudhon'dan etkilendi.

1865'te Marx'la tanışmasının, üzerindeki Proudhon etkisinin kırılmasında büyük rolü oldu. Marx "yakışıklı, zeki, enerjik ve sportif" bulduğu bu gencin, kızı Laura'yla evlenerek aileye katılmasına da izin verdi.

Siyasal etkinlikleri nedeniyle Akademi'den uzaklaştırılınca, öğrenimini Londra'da tamamladı ve karısı Laura'yla birlikte yeniden Paris'e döndü. Art arda üç çocuğunu da yitirmesi üzerine tıptan soğudu; kendini tümüyle sosyalist düşünce ve eyleme adamaya karar verdi. Fransız Sosyalist Partisi'nin kurucuları arasında yer aldı, işçi devinimlerinin örgütlenmesine yazılarıyla katkıda bulundu.

1911 yılında karısıyla birlikte kendini öldürdü. Yaşlılığın, beden ve zihin güçlerini azar azar kemirdiğini görmek istemeyen Lafargue, yetmiş yaşını aşmamak üzere kendine verdiği sözü tutmuş oluyordu.  ÖNSÖZ

Bay Thiers, İlköğretim Komisyonu'nda (1849) şöyle diyordu: "Papaz sınıfının etkisini alabildiğine güçlendirmek istiyorum. Çünkü, insana 'keyfine bak' diyen felsefeyi değil, ona bu dünyada acı çekmek için bulunduğunu öğreten iyi felsefeyi yayma bakımından güveniyorum papaz sınıfına." Bay Thiers, yırtıcı bencilliğini ve dar kafalılığını temsil ettiği kentsoylu sınıfının ahlakını dile getiriyordu.

Kentsoylu sınıfı, papaz sınıfının desteğindeki soylulara karşı savaşırken, özgür düşünceyi ve tanrıtanımazlığı göklere çıkarıyordu. Ama, üstünlük kazanır kazanmaz, tutumuyla birlikte ağız da değiştirdi. Bugün, ekonomik ve politik üstünlüğünü dine dayamaya çalışıyor. 15. ve 16. yüzyıllarda, putataparlık geleneğine dönüyordu sevine sevine ve Hıristiyanlığın kınadığı ten isteklerini, tutkularını yüceltiyordu. Günümüzde gırtlağına kadar mala mülke ve zevke batınca, Rabelaisler, Diderotlar gibi düşünürlerinin öğretilerini yadsıyor ve ücretlilere perhiz öğüdü veriyor. Hıristiyan ahlakının zavallı bir öykünüsü olan kapitalist ahlak, işçinin ten isteklerine ilenç yağdırıyor. Ücreticilerin gereksinimlerini en aza indirmeyi, sevinçlerini, tutkularını yok etmeyi ve onu dur durak tanımayan acımasız bir makine durumuna mahkûm etmeyi, kendine ideal olarak seçiyor.

Devrimci sosyalistler, kentsoylu sınıfının filozof ve yergi yazarlarının açmış oldukları savaşı devralacaklar; kapitalizmin toplumsal ahlak kuramlarına saldıracaklar; eyleme çağırılan sınıfın başkişilerinde, egemen sınıfın dört bir yana saçtığı boş inanç tohumlarını yok edecek; bütün ahlak softalarının yüzüne, "dünya artık işçi gözyaşlarıyla dolmayacak" diyeceklerdir. "Olabilirse barışçı yollarla, olamazsa şiddet yoluyla" kuracağımız sosyalist toplumda insanların tutkuları dizginlenecek. Çünkü,"hepsi de doğaları gereği iyidir, bize düşen, yalnızca onları kötüye kullanmaktan ve aşırıya kaçmaktan kurtarmaktır" (1) ve bu tutkular, ancak karşılıklı dengelemelerle ve insan organizmasının uyumlu gelişimiyle önlenebilir. Doktor Beddoe şöyle diyor: "Bir ırk, ancak bedensel gelişmesinin doruğuna vardığında, enerji ve ahlak gücünün de en yüksek noktasına ulaşır." Büyük doğabilimci Charles Darwin de böyle düşünüyordu. (2)

Kimi ek notlarla şimdi yeniden yayınladığım Çalışma Hakkına Karşıkoyma konulu yazım, 1880'de haftalık (ikinci dizi) Egalité'de çıkmıştı.

P.L.

Sainte-Pelagie Tutukevi, 1883

TEMBELLİK HAKKI   YIKICI BİR DOGMA

Sevme, içme ve tembellik dışında,

Tembellik edelim her şeyde

Lessing        Kapitalist uygarlığın egemen olduğu ulusların işçi sınıflarını garip bir çılgınlık sarıp sarmalamıştır. Bu çılgınlık, iki yüzyıldan beri, acılı insanlığı inim inim inleten bireysel ve toplumsal yoksunluklara yol açmaktadır. Bu çılgınlık, çalışma aşkı; bireyin, onunla birlikte çoluk çocuğunun yaşam gücünü tüketecek denli aşırıya kaçan çalışma tutkusudur. Rahipler, iktisatçılar ve ahlakçılar bu akıl sapıncına karış çıkacak yerde, çalışmayı kutsallaştırmışlardır. Bu gözü kapalı, bu dar kafalı adamlar, Tanrılarından daha bilge olmaya kalkıştılar; bu güçsüz ve zavallı yaratıklar, Tanrılarının ilendiği şeyi yeniden saygınlığa kavuşturmak istiyorlar. Ben ki, ne Hıristiyan, ne iktisatçı, ne de ahlakçıyım; onların yargılarını Tanrıların yargısına; din, ekonomi ve özgün düşünce konusundaki vaazlarını da, kapitalist toplumdaki çalışmanın korkunç sonuçlarına havale ediyorum.

Profil

Son yazılar

Arşiv

Etiketler

Linkler